Grijs worden: we ontkomen er niet aan. Maar waar komen die grijze haren eigenlijk vandaan? En kan je dat proces vertragen?

De basisbiologie achter grijze haren is best simpel. Naarmate we ouder worden, maken onze haarzakjes minder melanine (pigment) aan. Dat komt door de afbraak van melanocyten, een bepaald type huidcellen in de haarzakjes. Maar welke oorzaken daar precies achter liggen, dát ligt iets ingewikkelder.

Dat genetische factoren een rol spelen is duidelijk, zeggen Rick Waalboer-Spuij, dermatoloog bij het Erasmus MC, en Hans van Montfort, arts en oprichter van Van Montfort Laboratories.

Als je (groot)ouders vervroegd grijs zijn geworden, is de kans bijvoorbeeld groter dat jij ook eerder grijs wordt, blijkt uit onderzoek aan de Amerikaanse Johns Hopkins University. Ook de aanwezigheid van depressie in de familie lijkt samen te hangen met vervroegd grijs worden.

Verder zijn huidskleur en etniciteit van invloed: mensen met een lichte huidskleur worden sneller grijs dan mensen met een donkere huidskleur. Arts Van Montfort: "Daar kan zo pak 'm beet tien jaar tussen zitten."

In één klap grijs

Sommige ziekten hebben een directe invloed op grijs haar. Dermatoloog Waalboer-Spuij: "Vitiligo is een pigmentziekte waarbij het immuunsysteem te actief wordt en de pigmentcellen aangevallen worden, soms ook op de hoofdhuid. Dan wordt haar vaak pluksgewijs heel wit, vaak nog witter dan bij mensen die natuurlijk grijs worden."

“Het immuunsysteem valt gepigmenteerde haren aan, maar grijze haren niet. Daardoor vallen donkere haren uit.”
Rick Waalboer-Spuij, dermatoloog

En bij de auto-immuunziekte alopecia areata lijkt het zelfs alsof iemand van de ene op de andere dag grijs wordt. "Het immuunsysteem valt gepigmenteerde haren aan, maar grijze haren niet. Daardoor vallen de donkere haren uit, terwijl de grijze haren blijven."

Ook indirect kunnen ziektes een rol spelen bij grijs worden, vertelt arts Van Montfort. "Een zwakke schildklierfunctie beïnvloedt bijvoorbeeld de hormoonhuishouding, waardoor zogenaamde inflammasomen ontstaan, die de haarzakjes aantasten. Ook bepaalde geneesmiddelen kunnen van invloed zijn."

Schade door roken

Wat voor effecten leefstijlfactoren hebben, ligt iets gecompliceerder. Zo ontdekten Amerikaanse onderzoekers geen direct verband tussen vervroegd grijs worden en bijvoorbeeld alcoholgebruik, dieet of sporten.

De onderzoekers stelden wel een verband met ijzertekort vast. Ook bepaalde vitaminetekorten kunnen leiden tot versnelde verouderingsprocessen, vult arts Van Montfort aan. "Met name aan B12, maar ook tekorten aan D3 komen vaak voor."

Met roken komt eveneens een duidelijke associatie naar voren. Dermatoloog Waalboer-Spuij: "Roken, maar ook veel andere factoren, veroorzaken oxidatieve celschade die snelle veroudering veroorzaken. Dat leidt er ook toe dat pigment in de haarzakjes sneller opraakt."

Gezonder leven, (iets) later grijs

Ook UV-straling geeft oxidatieve stress, zegt arts Van Montfort. "Dan moet het lichaam voldoende antioxidanten hebben om daarop te reageren. Een simpele oplossing? "Bescherm de haren tegen UV-straling met een petje of hoedje, of met een masker met UV-filters."

“Ook bij stress kunnen hele kleine ontstekinkjes ontstaan in de haarzakjes, waardoor melanocyten afsterven.”
Hans van Montfort, arts

En volgens de arts kun je het ook omdraaien: grijs haar voorkomen kunnen we niet, maar veroudering en vergrijzing een beetje vertragen door een gezondere leefstijl wel. Niet roken dus, maar ook wat minder stress als het even kan. "Ook bij stress kunnen hele kleine ontstekinkjes ontstaan in de haarzakjes, waardoor melanocyten afsterven."

Pil tegen vergrijzen: te mooi om waar te zijn?

Af en toe lijkt er een nieuw wondermiddel in ontwikkeling dat grijs haar moet voorkomen. Zo verschijnt om de zoveel jaar het bericht dat er een pil op komst is.

Waalboer-Spuij is bekend met meer algemene pigmentbehandelingen. "Zo zijn er de barbie drugs. Die activeren melatonine in het hele lijf om meer pigment aan te maken, wat een oranjebruine kleur veroorzaakt. Maar dat zou ik vanwege de bijwerkingen erg afraden." Over de werking van een specifieke pil is hij wat sceptisch. "Ik kan me niet voorstellen dat het ingrijpt op zo'n plaatselijk proces in een haarzakje."

Volgens Van Montfort zit er wel wat in. "Dat mechanisme hebben ze ontdekt bij mensen met parkinson die bepaalde medicijnen gebruikten, waarbij grijs haar weer kleurde." Werkt dat echt op celniveau? "Niet als je het in een pil stopt, wél als je dat verpakt in liposomen. Dat zijn hele kleine vetbolletjes, die heel goed door de huid dringen en werkzame bestanddelen in de haarcel kunnen afgeven."