Bijna een kwart van de Nederlanders kampt met slaapproblemen. In de rubriek Gezond of niet duikt gezondheidsjournalist Tijn Elferink in een onderwerp waar verwarring over bestaat. Kan een robot je helpen beter te slapen?

Het is niet eens zozeer hoeveel uur we slapen, het is vooral de kwaliteit die te wensen overlaat. Van Nederlanders met slaapproblemen zegt 40 procent zó slecht te slapen dat het hun dagelijks functioneren belemmert, zo blijkt uit cijfers van statistiekbureau CBS. Belangrijkste boosdoeners zijn stress, angst en piekeren.

"Ook mijn moeder sliep slecht", zegt Julian Jagtenberg, die zich als student aan het Robotics Institute van de TU Delft in slapeloosheid ging verdiepen. "En ze had al van alles geprobeerd", vertelt hij.

"Slecht slapen wordt geassocieerd met allerlei ziektes, maar het gaat ook ten koste van arbeidsproductiviteit en verkeersveiligheid. Het is een vicieuze cirkel. Een uur extra slaap is daarmee niet alleen goed voor je gezondheid, maar ook voor de economie."

Bedacht op een studentenkamer

Van de slaaprobot Somnox die op een studentenkamer is bedacht, zijn inmiddels wereldwijd twaalfduizend exemplaren verkocht. "Als je het helemaal platslaat, is Somnox een slim kussen", legt Jagtenberg uit. "Het beweegt heen en weer op het ritme van de ademhaling. De meeste mensen ademen zo'n elf keer per minuut. De sensoren meten de ademfrequentie en begeleiden je tot vijf à zes keer per minuut. De ademhaling wordt trager en de stress neemt af, daardoor ga je beter slapen."

“Je kunt ook tegen eenzaamheid een knuffelbeest pakken en via YouTube naar het geluid van ademhaling luisteren.”
Ingrid Verbeek, somnoloog

"Ze hebben op zich wel een goed punt", zegt somnoloog Ingrid Verbeek. "Van stressreductie ga je inderdaad vaak beter slapen." De slaapexpert van het Centrum voor Slaapgeneeskunde van
Kempenhaeghe vindt het wel een dure gadget. "Je kunt ook tegen eenzaamheid een knuffelbeest pakken en via YouTube naar het geluid van ademhaling luisteren. De aangewezen behandeling tegen slapeloosheid blijft kortdurende cognitieve gedragstherapie."

Experimenteren met melatonine

Een cognitief gedragstherapeut is effectief, erkent Jagtenberg. Hij ziet ruimte voor Somnox voordat iemand door de medische molen gaat. "Veel mensen gaan experimenteren met wat ze bij de drogist vinden, zoals melatonine. Omdat dat geen slaapmiddel is, kunnen problemen juist groter worden. Vervolgens komen ze bij de huisarts terecht, die slaappillen voorschrijft. Ook dat is geen langetermijnoplossing."

Jagtenberg benadrukt dat hij niet de illusie heeft dat de slaaprobot het Nederlandse slaapprobleem kan oplossen. "We leveren een bijdrage, met name als je 's nachts wakker ligt in
bed en er geen arts of pil is. Wij zitten tussen de slaappil en cognitieve gedragstherapie in. De robot kan los worden ingezet, maar er zijn ook psychologen die het als onderdeel van de
cognitieve gedragstherapie inzetten."

“Als slapeloosheid een ziekte is, dan kun je die gaan behandelen.”
Ingrid Verbeek, somnoloog

Verbeek sluit niet uit dat de robot een plek in de behandeling kan krijgen. Maar dan moet de effectiviteit van de robot wel eerst wetenschappelijk worden aangetoond. Waarmee ze niet wil
zeggen dat de robot niet werkt. "Ik ken verhalen van mensen die positieve ervaringen hebben."

Volgens Jagtenberg valt drie kwart van de gebruikers sneller in slaap en wordt de inslaaptijd met gemiddeld 21 minuten verkort. "Er komt een studie in samenwerking met het Erasmus
MC."

Slapeloosheid als ziekte erkennen

Een belangrijke stap om slapeloosheid aan te pakken, is volgens Verbeek slapeloosheid te erkennen als ziekte. "Het wordt nu als symptoom van iets anders gezien", zegt Verbeek. In de drang een oorzaak te vinden, worden vaak onnodige zorgkosten gemaakt. Zoals een overbodig onderzoek naar slaapapneu. "Als slapeloosheid een ziekte is, dan kun je die gaan behandelen."

“Als je naar de sportschool gaat, verlies je ook niet in een dag 20 kilo. Geef het tijd.”
Julian Jagtenberg, oprichter Somnox

Jagtenberg ziet ook een rol weggelegd bij het delen van kennis. En dat gaat verder dan clichés over het belang van een regelmatig slaapritme. "Wie slecht slaapt, kan geobsedeerd zijn te moeten slapen", zegt Jagtenberg. "Zie slaap als een vriend die er soms wel en soms niet is. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Als je naar de sportschool gaat, verlies je ook niet in een dag 20 kilo. Geef het tijd. Daarom zeggen we: ben je na vier weken niet tevreden over de robot? Dan krijg je je geld terug."

Het oordeel

Stress is een belangrijke veroorzaker van slaapproblemen. Stressreductie is daarom een effectieve manier om je slaap te verbeteren. Een slaaprobot kan daarbij helpen door de ademfrequentie omlaag te brengen. Dit neemt niet weg dat cognitieve gedragstherapie de aangewezen behandeling blijft.