Een op de twintig vrouwen drinkt tijdens de vroege zwangerschap, blijkt uit onderzoek met een speciaal ontwikkelde test van het Erasmus MC.

Bij bijna zevenhonderd vrouwen die tot vijftien weken zwanger waren en voor controle naar het Erasmus MC kwamen, werd bloed afgenomen. Daaruit bleek dat ruim 5 procent van deze vrouwen (die al wisten dat ze zwanger waren) in de afgelopen twee weken gedronken had. Bijna 90 procent vulde dat echter niet in op de standaardvragenlijst.

We moeten af van de gedachte dat één glaasje van het een of het ander niet zoveel kwaad kan, benadrukken de onderzoekers. Alcohol is en blijft schadelijk voor de ontwikkeling. "Een baby heeft veel minder capaciteit om alcohol om te zetten", zegt Birgit Koch, een van de onderzoekers en ziekenhuisapotheker-klinisch farmacoloog.

“We weten dat de alcoholconcentratie in het vruchtwater ook bij één glaasje veel hoger is dan je zou verwachten.”
Birgit Koch, onderzoeker

"We weten van eerder onderzoek dat de alcoholconcentratie in het vruchtwater ook bij één glaasje al veel hoger is dan je zou verwachten. Bij de een is de kans groter dat dat glaasje al een probleem is voor het kind dan bij de ander. Omdat je dat niet zeker weet, zeggen we: doe het dus niet."

Test detecteert ook dat ene glaasje

Voor het onderzoek ontwikkelde het Erasmus MC een zogenoemde PEth-test. Die detecteert al kleine hoeveelheden alcohol: geen kersenbonbon, maar wel een enkel glaasje. Ook stelt de test alcoholgebruik tot twee weken terug vast. Dat is een stuk langer dan bijvoorbeeld de blaastest die de politie gebruikt voor alcoholgebruik tot een paar uur daarvoor.

“In Nederland zijn wij de enigen die dit doen.”
Birgit Koch, onderzoeker

De test is dan ook vrij uniek. "In Nederland zijn wij de enigen die dit doen", vertelt Koch. "Wereldwijd zijn er misschien twee of drie labs die dit meten en ook pas sinds kort."

De test kan worden ingezet bij vermoedens van alcoholgebruik. Niet alleen bij een zwangerschap, maar ook bijvoorbeeld op de spoedeisende hulp of voor levertransplantaties.

'Maak de test standaardprocedure'

De onderzoekers pleiten ervoor de test onderdeel te maken van de standaardprocedure, net als de bloedtest die alle zwangeren ondergaan om te controleren op hiv.

“Vooral vrouwen waarbij de gynaecoloog een nietpluisgevoel heeft, worden nu naar hun alcoholgebruik gevraagd.”
Birgit Koch, onderzoeker

Koch: "De gynaecoloog die ook bij het onderzoek betrokken was, vraagt het nu al aan vrouwen bij wie ze een nietpluisgevoel heeft, zoals bij drugsgebruik in de voorgeschiedenis. Maar dan heb je alleen de 'niet-pluizers'."

Verloskundigen zien een verschil tussen de spreekkamer en praktijk

De onderzoekers hopen dat hun onderzoek alcoholgebruik in de verloskundepraktijk beter bespreekbaar maakt. De meeste verloskundigen (94 procent) bespreken het alcoholgebruik tijdens het eerste consult en indien relevant ook bij latere consulten, bleek uit onderzoek van de Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen (KNOV), het Trimbos-instituut en het Voedingscentrum.

Wel herkennen veel verloskundigen het beeld dat alcoholgebruik niet altijd wordt toegegeven: 63 procent vermoedt dat wel meer vrouwen alcohol drinken tijdens hun zwangerschap, maar dat zij hier niet open over zijn.

"Dit is een relevant onderwerp waar we momenteel veel aandacht aan besteden", laat de KNOV via een woordvoerder weten. Daarbij staan het opbouwen van een goede vertrouwensrelatie en informed consent voor verloskundigen hoog in het vaandel. Met de laatste term wordt bedoeld: vooraf duidelijke en volledige informatie geven over bijvoorbeeld een alcoholtest.

Dit onderzoek maakt deel uit van het project Vroegsignalering Leefstijl en Zwangerschap, met daarin extra aandacht voor het alcoholgebruik, het rookgedrag en de voeding van zwangere vrouwen, hun eventuele partner en nog niet zwangere vrouwen.

"We hebben een toolbox ontwikkeld met materialen die verloskundigen kunnen gebruiken om alcoholgebruik te bespreken met hun cliënten. De toolbox bevat ook informatie voor de zwangere." De KNOV roept op tot een multidisciplinaire aanpak: "We willen dat er meer aandacht komt voor de nulnorm - dus geen alcohol - tijdens de preconceptiefase, oftewel de periode waarin stellen zwanger proberen te worden."