Naar schatting krijgt minstens één op de twintig vrouwen zwangerschapsdiabetes. Maar niet iedere zwangere vrouw houdt er rekening mee. Die onwetendheid is niet zonder gevaar, zeggen experts. In het rijtje met risico's staan onder meer een te grote baby en complicaties bij de bevalling. Ook is de kans een stuk groter dat je na de zwangerschap diabetes type 2 krijgt, net als je kind in zijn of haar latere leven.

Vooral onder vrouwen die voor het eerst zwanger zijn is er veel onwetendheid over zwangerschapsdiabetes, zegt Sander Galjaard, gynaecoloog op de afdeling Verloskunde en Gynaecologie van het Erasmus MC in Rotterdam. "Ze horen er vaak pas over als een buurvrouw of zus het krijgt en denken dan: Oh, dat kan ik ook nog krijgen."

Zwangerschapsdiabetes is een tijdelijke vorm van diabetes. Tijdens de zwangerschap vergroten de zwangerschapshormonen de ongevoeligheid voor insuline, waardoor (te) hoge bloedsuikers kunnen ontstaan. Het komt vaker voor dan de meeste vrouwen misschien denken.

Volgens Galjaard is het de tweede meest voorkomende complicatie bij de zwangerschap. Ongeveer tussen de 5 tot 10 procent van de zwangere vrouwen ontwikkelt zwangerschapsdiabetes. Dat komt neer op tienduizend tot vijftienduizend gevallen per jaar.

Het Diabetes Fonds zegt dat zo'n één op de twintig vrouwen zwangerschapsdiabetes krijgt. "We hebben het dan niet over vrouwen die al diabetes type 1 of 2 hadden voor ze zwanger werden", zegt Frieda van der Jagt, kennisspecialist bij het Diabetes Fonds.

Vooral vrouwen met overgewicht krijgen sneller zwangerschapsdiabetes

Voornamelijk vrouwen met overgewicht (een BMI van 30 of hoger) krijgen het sneller. Maar ook erfelijke factoren spelen een rol, vertelt Van der Jagt. "Als je vader, moeder, broer of zus diabetes type 2 hebben, heb je waarschijnlijk erfelijke aanleg. Dan is de kans groter dat je zwangerschapsdiabetes krijgt." Ook weet het Diabetes Fonds dat vrouwen met een niet-westerse migratieachtergrond een groter risico hebben op het krijgen van diabetes type 2 en daarmee dus ook op het ontwikkelen van zwangerschapsdiabetes.

“Ongevoeligheid voor insuline neemt toe tijdens de zwangerschap.”
Sander Galjaard, gynaecoloog

Galjaard beaamt dat. Voornamelijk vrouwen met een Afrikaanse, Mediterraanse en Aziatische achtergrond zijn gevoeliger voor insulineresistentie, zegt de gynaecoloog. Maar ook de wat 'oudere' moeder loopt meer risico. "Diabetes type 2 ontwikkelt zich ook op latere leeftijd." De vrouw die voor de derde of vierde keer moeder wordt, moet ook uitkijken. "Ongevoeligheid voor insuline neemt toe tijdens de zwangerschap en ook bij volgende zwangerschappen. De placenta speelt daar ook een rol in. Omdat de moederkoek beter is ontwikkeld door de zwangerschappen, is de insulineongevoeligheid dat ook."

De risico's kunnen groot zijn

Zelf zul je waarschijnlijk weinig merken van de zwangerschapssuiker. Vaker en meer plassen zijn een teken, zegt Galjaard. "Maar dat is natuurlijk niet ongebruikelijk tijdens een zwangerschap. Je kunt het wel goed zien aan de baby, die groeit ineens veel harder en plast meer waardoor er meer vruchtwater ontstaat. Dat kunnen we alleen pas in de laatste drie maanden zien."

“Een keizersnede wordt bij zwangerschapsdiabetes sneller ingezet.”
Sander Galjaard, gynaecoloog

Zodra de diagnose wordt gesteld, wordt de vrouw begeleid in het ziekenhuis. Vrouwen die in een risicogroep vallen, worden direct in de gaten gehouden. Want de risico's kunnen groot zijn. Een grotere baby betekent namelijk vaak een lastigere bevalling. Galjaard: "Er is meer kans op een keizersnede. En kunstverlossing wordt bij zwangerschapsdiabetes sneller ingezet om de baby te helpen bij de geboorte. Ook kan de schouder van de baby ontwricht raken bij een natuurlijke bevalling." Vaak wordt ervoor gekozen om de zwangerschap een of twee weken eerder in te leiden om dit soort complicaties te voorkomen.

Het kind wordt tijdens en na de bevalling ook goed gemonitord. De baby is namelijk gewend geraakt aan de hogere bloedsuiker van de moeder, zegt Galjaard. "Na de geboorte stopt de toevoer ineens en laat de bloedsuikerspiegel een sterke daling zien. Een baby kan dan slap worden. En als de waarde niet meer op peil komt, kan het zelfs tot hersenschade leiden. Dat proberen we tegen te gaan met bijvoeding en eventueel een infuus."

“Meer wandelen helpt om de bloedsuikerspiegel tot rust te brengen.”
Frieda van der Jagt, kennisspecialist Diabetes Fonds

Gezond eten en meer bewegen helpt

Maar laat het vooral niet zo ver komen. Vrouwen met zwangerschapsdiabetes kunnen door gezond te eten en meer te bewegen hun bloedsuiker verlagen, zegt Van der Jagt van het Diabetes Fonds. "Je krijgt persoonlijk advies van een diëtist over je voeding. Het best is om frisdranken en zoetigheden te vermijden. Let erop dat je vooral producten eet waar langzame suikers in zitten, zoals volkoren producten, groente en fruit. Zo zorg je ervoor dat de koolhydraten en glucose langzaam in het bloed worden genomen. Zo voorkom je pieken in de bloedsuikerspiegel." Ook helpt meer wandelen om de bloedsuikerspiegel tot rust te brengen.

Als dat allemaal onvoldoende helpt, wordt in de meeste gevallen begonnen met het spuiten van insuline. Zwangere vrouwen hoeven niet bang te zijn dat insuline nadelige gevolgen heeft voor de baby, stelt een woordvoerder van Moeders van Morgen, het kenniscentrum op het gebied van geneesmiddelen rond de zwangerschap. "Insuline is een groot molecule, daarom wordt niet verwacht dat het bij de placenta en het ongeboren kind terecht zal komen. Daarnaast is er al heel wat ervaring met het gebruik van insuline tijdens de zwangerschap."

Stresstest voor het lichaam

Blijf na de zwangerschap ook nog goed op je bloedsuikerspiegel letten, zeggen zowel Galjaard als Van der Jagt. "Een zwangerschap is een stresstest voor het lichaam. Zwangerschapsdiabetes ook. Je komt erachter of je gevoelig bent om diabetes type 2 te ontwikkelen." De aandoening verdwijnt weer na de bevalling. Maar de piek in de bloedsuikerspiegel kan ook langzaam weer omhooggaan, zegt Galjaard.

“Kilo's verliezen is een goede manier om zwangerschapsdiabetes te helpen voorkomen.”
Sander Galjaard, gynaecoloog

Volgens Van der Jagt is de kans 50 procent dat een vrouw die zwangerschapsdiabetes heeft gehad binnen vijf tot tien jaar diabetes type 2 krijgt. Ook zijn er op de lange termijn gevolgen voor het kind. "Dat heeft op latere leeftijd meer kans op het krijgen van diabetes type 2."

Zwangerschapsdiabetes is een signaal, legt Van der Jagt uit. Daarom adviseert ze om de kilo's teveel voor de zwangerschap al te verliezen. "Dat is een goede manier om zwangerschapsdiabetes te helpen voorkomen." Galjaard vult aan: "Aan je oorsprong en familie kun je niets veranderen. Ook niet aan de hoeveelste het is. Maar wat je wel kunt veranderen is je startgewicht. Alle kilo's teveel kunnen tegen je gaan werken."