Elke week stellen we een gezondheidsvraag aan een medisch deskundige. Deze week is dat een vraag in het kader van de ramadan die dinsdag is begonnen: is vasten gezond? En hoe pak je het verstandig aan? Huisarts en leefstijldeskundige Jacqui van Kemenade: "Kies voor langzame koolhydraten, dan hou je het beter vol."

De ramadan is de islamitische vastenmaand. Is vasten gezond?

"De ramadan is een vorm van vasten die intermittent fasting of intermitterend vasten wordt genoemd. Dat betekent simpelweg: gedurende bepaalde periodes niet eten. In het geval van de ramadan wordt er niet gegeten tussen zonsopgang en zonsondergang. Daarmee lijkt de ramadan het meest op de vorm van vasten die de 16/8-methode wordt genoemd: zestien uur niet eten en acht uur wel."

Waarom is dat gezond?

"Uit dierproeven is gebleken dat muizen die in een tijdslot van acht uur eten, fitter, alerter en slanker blijven dan muizen die dezelfde hoeveelheid voedsel tot zich nemen in 24 uur. Mensen die vasten noemen dezelfde effecten: ze voelen zich fitter, energieker en alerter."

“Het lichaam kan makkelijk een tijdlang zonder voeding.”
Jacqui van Kemenade, huisarts

Maar we hebben gedurende de dag toch energie nodig? Kunnen we zo lang zonder eten?

"Zeker! Het lichaam kan makkelijk een tijdlang zonder voeding. Het slaat energie op die kan worden gebruikt als er even geen nieuwe brandstof binnenkomt. Sterker nog: het is goed om minder vaak te eten. Vroeger hielden we het bij drie maaltijden per dag. Met alle tussendoortjes van tegenwoordig eten we soms wel tien keer."

Waarom is dat slecht?

"Als we te vaak eten, krijgt het lichaam geen rust om tussen de maaltijden door te herstellen en de rommel op te ruimen. Als je een tijdlang niet eet, gaat het lichaam afval opruimen en hergebruiken. Dat proces wordt autofagie genoemd."

Kan vasten ook helpen diabetes type 2 te voorkomen?

"Klopt. Dat komt doordat het lichaam gevoeliger blijft voor insuline. Telkens wanneer we eten, stijgt de bloedsuikerspiegel en wordt insuline aangemaakt om de suikers op te ruimen. Als dat heel vaak gebeurt, raken de lichaamscellen 'insulinemoe': ze reageren niet meer op insuline. Insulineresistentie leidt uiteindelijk tot diabetes type 2. Vasten keert dat proces om, mits je het op de goede manier doet."

“Zie vasten niet als vrijbrief om in de overige uren alles te eten wat je maar wil.”
Jacqui van Kemenade, huisarts

Hoe pak je de 16/8-methode of de ramadan het best aan?

"Zie vasten niet als vrijbrief om in de overige uren alles te eten wat je maar wil. Het lichaam kan makkelijk zestien uur zonder eten, maar krijgt het lastig als we in de tijd dat we wél eten, veel snelle suikers nemen. Dan piekt de bloedsuikerspiegel namelijk en daalt die daarna ook weer snel."

"Die suikerdips zorgen voor zogenoemde cravings: het verlangen naar meer suikers. Eet dus liever geen zoete broodjes, koek en gebak, maar kies voor volkorenproducten, veel groenten en vis. Dan kun je de volgende dag ook weer makkelijker zonder eten. De positieve gezondheidseffecten van vasten behaal je alleen als je ook kijkt naar de kwaliteit van voeding."

Jacqui van Kemenade is huisarts in Breda en auteur van het boek Leefstijl op recept, dat is verschenen bij Uitgeverij Scriptum.