Je onzekere partner een hart onder de riem steken of kleine kinderen aanmoedigen: overladen met complimentjes lijkt een goed en makkelijk medicijn. Of toch niet? In het boek Psychological Perspectives on Praise vertellen 32 gedragswetenschappers dat een compliment soms meer kwaad doet dan goed.

In het Westen schieten we soms door in het geven van complimenten, zegt ontwikkelingspsycholoog Eddie Brummelman van de Universiteit van Amsterdam, redacteur van het boek. "We zijn steeds individualistischer geworden. We vinden het steeds belangrijker dat we ons goed voelen over onszelf en dat onze kinderen boven het maaiveld uitsteken."

In Amerika worden dan ook meer complimenten gegeven dan in bijvoorbeeld Japan en China. "En terwijl de complimenten daar gaan over inzet en bijdrage aan het collectief, wordt in het Westen vaker de persoon geprezen."

Juist met dat soort complimenten moeten we heel voorzichtig zijn, waarschuwt Brummelman. "Een compliment is een positief oordeel, maar het blijft een oordeel. Kinderen zijn hier gevoelig voor." Ook gedragswetenschapper Patty Leijten schrijft in Psychological Perspectives on Praise dat zodra kinderen ook maar iets van taal beginnen te begrijpen, subtiele verschillen in het verwoorden van een compliment al bepalend kan zijn voor een positief of juist negatief effect. Brummelman: "Complimenten zijn echt veel complexer dan we denken."

“Een compliment is een positief oordeel, maar het blijft een oordeel. Kinderen zijn hier gevoelig voor.”
Eddie Brummelman, ontwikkelingspsycholoog

'Wat ben je slim!'

Complimenten geven aan je kind, vooral als hij of zij onzeker is, lijkt een gezond reflex, zegt Brummelman, "maar helaas werkt dit juíst bij deze kinderen soms averechts". Complimenten als 'wat ben je slim', of 'wat kun je ongelofelijk goed zingen' remmen een onzeker kind af, in plaats van te motiveren, legt hij uit. Het kind kan uitdagingen gaan vermijden; bang om de verwachtingen niet te kunnen waarmaken.

Maar hoe moet dan wel? Prijs niet de persoon, maar beloon het gedrag, zegt Brummelman. Als een kind thuiskomt met een goed cijfer, is 'wat heb je hard gewerkt' een beter compliment dan 'wat ben je toch slim'. "Bij toekomstige tegenslagen denkt het kind dan niet 'ik ben te dom', maar 'ik ga nog beter mijn best doen'."

“Hoe onzekerder de ene partner, hoe meer complimenten de ander geeft in de poging de onzekerheid weg te nemen. En juíst onzekere mensen kunnen zoveel complimenten ongeloofwaardig gaan vinden.”
Edward Lemay, hoogleraar psychologie

Ook voor volwassenen zijn complimenten niet altijd gunstig. Voor onzekere mensen is het op de korte termijn fijn en geruststellend complimenten te krijgen van hun partner, schrijft hoogleraar psychologie Edward Lemay in Psychological Perspectives on Praise. Maar of het op de lange termijn ook werkt, betwijfelt hij. Hoe onzekerder de ene partner, hoe meer complimenten de ander geeft in de poging de onzekerheid weg te nemen, blijkt uit onderzoek. En juíst onzekere mensen kunnen zoveel complimenten ongeloofwaardig gaan vinden.

Een mogelijke oplossing hiervoor is om de complimenten te compenseren met kritiek op minder gevoelige vlakken, oppert Lemay. Is je partner bijvoorbeeld onzeker over zijn of haar uiterlijk maar minder over zijn of haar kookkunsten? Maak dan een compliment over het uiterlijk maar geef kritiek op de ovenschotel.

Affectie en warmte tonen kan zonder compliment

Verliest een compliment niet zijn oprechtheid en spontaniteit, als er zo goed over nagedacht moet worden? "Natuurlijk blijft het fijn om spontaan een compliment te krijgen of te geven" zegt Brummelman, "maar als complimenten een structurele rol spelen in je leven is het goed om iets te veranderen."

Denk goed na of een compliment écht nodig is, raadt hij aan. Voor affectie en warmte zijn complimenten niet nodig, maar samen tijd doorbrengen en interesse in elkaar tonen wél. "Kijk samen naar die mooie tekening, praat over het goede cijfer en stel vragen in plaats van te oordelen. Samen genieten is vaak veel zinvoller dan elkaar complimenteren."