Wereldwijd worden er jaarlijks zo'n 10.000 mensen door de bliksem getroffen, maar dit leidt niet altijd tot de dood. Wat gebeurt er precies in het lichaam als iemand door de bliksem geraakt wordt?

"Op het moment dat iemand door de bliksem geraakt wordt, gaat er een elektriciteitsstroom van een paar honderdduizend volt door het lichaam. De stroom kan ook via de zenuwbanen naar het hart gaan, dat dan onmiddellijk stil gaat staan. Hetzelfde geldt voor de longen. Dit leidt tot een ademstilstand", zegt Sonja Scholten, brandwondenarts in het Martini Ziekenhuis in Groningen.

Scholten weet dat er in Nederland op jaarbasis vijf tot tien mensen door de bliksem worden geraakt. Volgens het KNMI komen jaarlijks gemiddeld één of twee van hen hierdoor om het leven. De mate van dodelijkheid hangt af van of het slachtoffer direct of indirect getroffen wordt, de ernst van het opgelopen letsel en hoe snel de eerste hulp verleend wordt.

"Bij elektriciteitsletsels door bliksem is het zinvol om langdurig te reanimeren, omdat de hartstilstand door iets anders veroorzaakt wordt dan bij iemand die bijvoorbeeld hartproblemen heeft", zegt Scholten.

Door bliksem getroffen Russische tiener staat weer op voetbalveld
60
Door bliksem getroffen Russische tiener staat weer op voetbalveld

Tiener getroffen door bliksem

Dat een blikseminslag bij mensen niet altijd tot de dood leidt, blijkt ook uit een recent incident in Rusland waarbij een zestienjarige jongen op het voetbalveld door de bliksem geraakt werd en het overleefde. Jan-Hindrik Ravesloot, hoogleraar Fysiologie in het Amsterdam UMC locatie AMC, zegt dat het niet altijd duidelijk is waarom de een overlijdt en de ander nauwelijks letsel oploopt.

Wel kunnen we volgens Ravesloot stellen dat jonge, gezonde mensen een grotere overlevingskans en minder kans op ernstig letsel hebben. Zo stond de Russische tiener na drie weken alweer op het voetbalveld. Ouderen en mensen met hart- en vaatziekten hebben daarentegen een verhoogde kans op overlijden.

“Bij elektriciteitsletsels door bliksem is het zinvol om langdurig te reanimeren, omdat de hartstilstand door iets anders veroorzaakt wordt dan bij iemand die bijvoorbeeld hartproblemen heeft.”
Sonja Scholten, brandwondenarts

Scholten legt uit dat bliksem op verschillende manieren het lichaam in kan komen. "Je kan direct vanuit de lucht geraakt worden, zoals bij die Russische jongen gebeurde. De stroom kan ook via een ander object gaan, bijvoorbeeld via een boom, of de geleiding gaat via water op de grond. De stroom gaat dan via het ene been omhoog en het andere been omlaag. Dit veroorzaakt een diepe brandwond op de voetzool."

Het pad dat de bliksem in het lichaam aflegt is willekeurig. Als de stroom via het botstelsel of de zenuwbanen gaat, is de interne schade groter dan als de stroom via de huid gaat. Een directe inslag vanuit de lucht is dodelijker dan geleiding via een object.

“Naast brandwonden krijgen sommige slachtoffers ook verkleuringen op hun huid in de vorm van boomvertakkingen.”

De ernst van het letsel hangt ook af van de mate van het licht, de drukgolf, de elektriciteit en de hitte, zegt Ravesloot. "De lichtflits kan oogbeschadigingen veroorzaken, zoals lensvertroebeling, een ontstoken hoornvlies en het netvlies kan loslaten. De drukgolf veroorzaakt soms kapotte trommelvliezen, of een barotrauma (longoverdruk)."

De stroom kan leiden tot extreem en langdurig samentrekken van de spieren. "Spieren kunnen hierdoor scheuren en het kan breuken veroorzaken", aldus Ravesloot. Naast brandwonden krijgen sommige slachtoffers ook verkleuringen op hun huid in de vorm van boomvertakkingen, zogenoemde Lichtenbergpatronen. Dat zijn verbrande bloed- en haarvaten. "Dit verdwijnt vanzelf na een paar dagen", zegt Scholten.

"Het belangrijkste is dat slachtoffers goed geobserveerd worden. Soms is er aan de buitenkant niets te zien, maar is er wel interne schade", aldus Scholten.