Vrij verkrijgbare pijnstillers zoals ibuprofen, aspirine en paracetamol zijn zelfzorgmedicijnen die je bij de apotheek, supermarkt of drogist kan kopen zonder doktersrecept. Ze zijn veilig om in te nemen, mits je ze gebruikt volgens het voorschrift. Wanneer kies je paracetamol en wanneer ibuprofen? En welke pijnstillers mag je combineren?

Apothekers en huisartsen werken met een stappenplan, zegt apotheker Anke Lambooij, adviseur van het Instituut Verantwoord Medicijngebruik (IVM). "Dat begint bij milde of matige pijn met paracetamol. Werkt dat niet, dan kun je overgaan naar de tweede stap en kom je bij ibuprofen, naproxen of aanverwante stoffen."

Ibuprofen en naproxen zijn voorbeelden van ontstekingsremmende geneesmiddelen, oftewel 'non-steroidical anti-inflammatory drugs' (NSAID's). NSAID's worden verkocht onder merknamen zoals Nurofen en Advil (ibuprofen), Aleve (naproxen), Voltaren (diclofenac) en aspirine (acetylsalicylzuur).

Volgens Lambooij maakt het verschil tussen een duurder merk of een huismerk niet uit als de werkzame stof die erin zit hetzelfde is. "In sommige gevallen kan een coating de afgifte vertragen of versnellen, maar dat is het dan ook."

Wanneer gebruik je NSAID's?

NSAID's zijn krachtiger dan paracetamol en gaan pijn en zwelling tegen, bijvoorbeeld in de gewrichten of na een operatie. Deze middelen werken het beste bij rugpijn, kiespijn of niet-bacteriële infecties, eventueel in combinatie met paracetamol. In lage dosering kun je een NSAID ook innemen bij hoofdpijn, spierpijn of menstruatiepijn.

“Slik je meer dan vijftien dagen per maand een pijnstiller, dan heb je grote kans op medicatie-afhankelijke hoofdpijn.”
Gisela Terwindt, neuroloog

Je kan deze middelen bij de Etos of Kruidvat kopen, maar het zijn potentieel gevaarlijke medicijnen als je ze niet volgens voorschrift gebruikt, zeggen Monique Steegers en Karolina Szadek, pijnspecialisten van Amsterdam UMC. "Vooral mensen met een hartprobleem moeten oppassen met ibuprofen en diclofenac. Daarvan kunnen ze een zuurstoftekort krijgen in het hart."

"Aspirine is een uitzondering." De werkzame stof in aspirine, acetylsalicylzuur, werkt bloedverdunnend en wordt voornamelijk voorgeschreven bij hartpatiënten, zegt Steegers. Het middel remt bloedstolling, wat de kans op nieuwe infarcten verkleint.

'Begin met paracetamol'

"Begin bij pijn met paracetamol", zegt Lambooij. Mits je je houdt aan de maximumdosering is paracetamol effectief en veilig, heeft het weinig bijwerkingen en is het geschikt voor jong en oud, voegt ze toe. "Daarnaast kun je eventueel een ibuprofen, naproxen of diclofenac nemen, maar dan moet je daar ook letten op de maximale doseringen."

Sommige zelfzorggeneesmiddelen bevatten zelf al meerdere werkzame stoffen. "Dan moet je extra goed opletten met combineren", zegt Steegers. Daro-poeder bijvoorbeeld, bevat paracetamol, propyfenazon en coffeïne. "Het kan de bloedverdunnende werking van aspirine versterken en de uitscheiding van een antibioticum vertragen."

“Als mensen elke dag ibuprofen gebruiken, hebben ze een grotere kans op maagproblemen.”
Monique Steegers, pijnspecialist Amsterdam UMC

Slik je te vaak pijnstillers?

Veelvuldig gebruik van NSAID's kan de beschermende laag van de maag aantasten, legt Steegers uit. "Als mensen elke dag ibuprofen gebruiken hebben ze een grotere kans op maagproblemen of nierbeschadiging." Daarom raadt ze het gebruik van ibuprofen met alcohol af, omdat alcohol de maag extra irriteert.

Te vaak zelfzorggeneesmiddelen slikken kan ook leiden tot medicatieafhankelijke hoofdpijn, zegt neuroloog Gisela Terwindt van het Leids Universitair Medisch Centrum. Het lijkt een paradox, maar vooral mensen met onderliggende spanningshoofdpijn of migraine lopen risico, omdat bij hen de secundaire hoofdpijn niet opvalt als bijwerking van de medicatie.

"Slik je meer dan vijftien dagen per maand een pijnstiller, heb je grote kans op medicatieafhankelijke hoofdpijn", zegt Terwindt. De dosering maakt daarbij niet uit.

Denk je dat je lijdt aan medicatieafhankelijke hoofdpijn? Kijk dan op de website van het academisch hoofdpijncentrum van LUmc. (www.lumc.nl/hoofdpijn)