Alle verpleeghuizen moesten tijdens de coronacrisis de deuren op slot doen en ouderen konden hun dierbaren niet meer zien. Dat moet anders bij een mogelijke tweede golf, stelt de sectie Ouderenpsychologie van het Nederlands Instituut voor Psychologen.

De sectie meldt aan NU.nl te komen met vier adviezen voor de toekomst. GZ-psychologen Amy van Doormaal en Frederik Jan Bruijel, werkzaam bij de sectie en actief in de verpleeghuiszorg, leggen het uit.

Waar liepen jullie vooral tegenaan tijdens de coronacrisis?

Bruijel: "Het feit dat de regels voor iedereen golden en er eigenlijk geen ruimte was om uitzonderingen te maken. Daarnaast was het pijnlijk om te zien dat zorgmedewerkers onder zware omstandigheden moesten werken en vaak niet de ruimte, tijd en energie hadden voor individuele aandacht. Vooral het zien van hun frustratie en zelfverwijten was naar."

“Eerst vond ik het bezoekverbod vanzelfsprekend, maar gaandeweg besefte ik hoe contraproductief en onmogelijk het was”
Frederik Jan Bruijel

Wat vonden jullie van de keus voor een bezoekverbod?

Van Doormaal: "Het is begrijpelijk dat er voor een bezoekverbod gekozen is. Er waren niet genoeg beschermende materialen om onze cliënten, hun naasten en collega's voldoende te beschermen. Gelukkig hebben we inmiddels meer geleerd over het virus en zijn er voldoende beschermende materialen beschikbaar, waardoor het, mijns inziens, niet meer nodig is om in de toekomst de deuren van het verpleeghuis opnieuw volledig te sluiten."

Bruijel: "Eerst vond ik het bezoekverbod vanzelfsprekend, maar gaandeweg besefte ik hoe contraproductief en onmogelijk het was. Nu ben ik ervan overtuigd dat het een verkeerde maatregel is geweest, die veel schade heeft aangericht."

Wat waren de effecten van het bezoekverbod op de psychische gezondheid van ouderen?

Bruijel: "Angst en stemmingsstoornissen en een toename van gedragsproblemen. Bij mensen met dementie zag je dat ze de grip op hun eigen leven, hun herinneringen en hun identiteit sneller verloren. Er waren geen dierbaren om ze te herinneren aan wie zij waren. Hierdoor werd de dementie versneld."

"Een mevrouw met dementie die ik behandel, is angstig geworden en heeft gebeurtenissen in haar hoofd geconstrueerd die ze niet heeft meegemaakt. Door het wegvallen van gesprekken over vroeger met haar partner en dochter, verloor ze de grip op de realiteit."

Was het beleid te streng?

Van Doormaal: "Er is een grote focus op veiligheid van ouderen en dat gaat ten koste van de vrijheid om zelf keuzes te kunnen maken. Ik heb vaak gehoord dat 'de kwetsbaren van de samenleving beschermd moeten worden tegen het virus', maar er werd niet aan hen gevraagd of ze dat zelf ook wilden, en tegen welke prijs. Daar moeten we het gesprek over aangaan. De één zal meer risico willen lopen dan de ander."

Vier adviezen bij een mogelijke tweede golf

  • Vraag aan cliënten wat hun behoeften zijn bij een volgende coronagolf en lever maatwerk. Zoek naar creatieve oplossingen als het zover is
  • Bestrijd angst door mentale ondersteuning te geven aan bewoners, naasten en zorgteams
  • Maak ruimte voor herstel. Besteed aandacht aan het contact van bewoners met hun dierbaren. Het gemis hiervan kan een bedreiging zijn
  • Er moet aandacht zijn voor het psychisch welzijn van zorgprofessionals om te voorkomen dat zij uitvallen

Contact met dierbaren is voor de meeste mensen een voorwaarde om in leven te (willen) blijven, schrijven jullie in jullie adviezen.

Van Doormaal: "Ouderen komen tegenwoordig pas in het verpleeghuis terecht in het laatste stadium van hun leven. De focus ligt niet op genezen of verlengen van het leven, maar om de tijd die mensen nog hebben zo aangenaam mogelijk te maken. En dierbaren zijn daar een ontzettend belangrijk onderdeel van."

Bruijel: "Lengte van leven heeft geen waarde als je er de kwaliteit uithaalt. Natuurlijk gun je elk mens bescherming tegen een ziekte, maar ouderen zijn kwetsbaarder en zullen eerder overlijden dan anderen bij dezelfde mate van bescherming. Dat is niet het gevolg van een virus dat toevallig langskomt, maar de aard van het leven. De kwaliteit van de laatste tijd van het leven kan wel bepaald worden."

Wat moet de volgende keer anders?

Van Doormaal: "Er moet een goede balans zijn tussen vrijheid en veiligheid. Ouderen hebben recht op dezelfde bescherming tegen het virus als ieder ander. Als ze dat willen kunnen ze ervoor kiezen zichzelf extra te beschermen, maar dit moet geen verplichting zijn."

Bruijel: "Een simpel antwoord: de kwaliteit van leven beschermen."

Minister Hugo De Jonge heeft 16 juli bekendgemaakt dat het niet de bedoeling is dat er opnieuw een landelijk bezoekverbod in de verpleeghuizen komt.