Niet alleen je organen kunnen nuttig zijn om te doneren, maar ook je bloed. In Nederland staan 350.000 Nederlanders één of een paar keer per jaar een halve liter bloed af. "We willen geen overschot: bloed is beperkt houdbaar."

Het is zondag 14 juni Wereld Bloeddonordag, in 2004 ingesteld door gezondheidsorganisatie WHO. Op 53 locaties in Nederland zamelt bloedbank Sanquin dagelijks bloed en plasma van donors in.

Het bloed gaat naar ziekenhuizen, vertelt Marloes Metaal van Sanquin. "We roepen donors op op basis van welk bloed de ziekenhuizen nodig hebben. Ons doel is om voldoende en veilig bloed voor de ziekenhuizen in te zamelen."

“Gemiddeld vallen er per jaar 4.500 mensen flauw tijdens of na een donatie.”
Katja van den Hurk, onderzoeker donorgezondheid bij Sanquin

"We proberen altijd een week aan bloed voor de ziekenhuizen op voorraad te hebben", zegt Metaal. "We moeten ook geen overschot hebben, want bloed is maar kort houdbaar." In principe heeft Sanquin genoeg bloeddonors, alhoewel meer altijd beter is om andere donors te ontlasten.

Het ingezamelde plasma wordt verwerkt tot plasmageneesmiddelen. Zo'n 50 procent van de vraag naar plasmageneesmiddelen wordt met het plasma van Nederlandse donors gemaakt. De andere helft van de geneesmiddelen komt van internationale farmaceutische bedrijven.

"We kunnen dus altijd plasmadonors gebruiken", zegt Metaal. "De geneesmiddelen worden bijvoorbeeld gebruikt bij een aantal auto-immuunziekten, infecties en stollingsziekten. Er wordt met behulp van plasma nu ook een medicijn tegen corona ontwikkeld."

In totaal driehonderd bloedgroepen

Er wordt genoeg bloed van de acht meest voorkomende bloedgroepen gedoneerd. "A-positief en 0-positief komen het meest voor in Nederland, dus ook bij de donors. In totaal zijn er driehonderd bloedgroepen. Van niet-veel voorkomende bloedgroepen, zoals de bloedgroepen van mensen met een niet-westerse achtergrond, is nog steeds een tekort."

Het grootste deel van het ingezamelde bloed wordt gebruikt om herstel van kankerpatiënten te bevorderen: 30 procent. Verder wordt het bloed als aanvulling gebruikt bij ziekenhuispatiënten, bijvoorbeeld na een ongeluk of bevalling.

Wat zijn de eisen en regels voor bloeddonatie?

  • Vrouwen mogen maximaal drie keer per jaar bloed doneren
  • Mannen maximaal vijf keer per jaar
  • Plasma kan iedere twee weken worden gegeven
  • Bloeddonors moeten gezond zijn
  • Ze mogen niet minder wegen dan 50 kilo
  • En tussen de 18 en 79 jaar oud zijn
  • Er wordt gelet op medicijngebruik, tatoeages (i.v.m. infecties) en drugsgebruik
  • Een man die seks heeft gehad met een man moet vier maanden wachten tot de donatie
  • Er moet voldoende hemoglobine in je bloed zitten, dit wordt vooraf gecheckt

Flauwte na doneren

Hoe is het voor de donor om een halve liter bloed te verliezen? "Het is niet schadelijk voor je. Als je gezond bent, kan het prima", zegt Metaal.

Het meest gerapporteerde symptoom na een donatie is vermoeidheid. Op de tweede plaats komt duizeligheid. "Een halve liter is toch circa 10 procent van het bloed wat je hebt in je lichaam", vertelt Marianne Geleijnse, expert op het gebied van bloeddruk en hart- en vaatziekten, verbonden aan de Wageningen Universiteit. "Er gaat na de donatie minder bloed en dus minder zuurstof naar je hersenen toe."

“Bloed doneren heeft een bewezen positief effect als iemand veel te veel ijzer in het bloed heeft.”
Marianne Geleijnse, wetenschapper

"Gemiddeld vallen er per jaar 4.500 mensen flauw tijdens of na een donatie", vertelt Katja van den Hurk, onderzoeker op het gebied van donorgezondheid bij Sanquin. Meestal komt dit door spanning, of doordat iemand zich gehaast heeft of niet genoeg gegeten of gedronken heeft.

Een paar weken na de donatie zijn de rode bloedcellen in je lichaam weer op peil. "In die tijd heb je een wat lager ijzergehalte, maar als je gezond bent, zal dat geen grote problemen opleveren", zegt Geleijnse.

Ingezameld bloed bij bloedbank Sanquin. (Foto: Pro Shots)

Aanwijzing voor gunstig verband met hart- en vaatziekten

Er zitten dus geen nadelen aan donatie, maar zitten er voordelen aan voor de donor? Geleijnse deed in 2007 onderzoek onder vierhonderd donors en tweehonderd niet-donors naar het eventuele positieve effect op hart- en vaatziekten. Het lagere ijzerpeil in je bloed zou een gunstig effect hebben.

“Als je bloed doneert, krijg je een gratis gezondheidscheck.”
Marianne Geleijnse, wetenschapper

"Donoren die twee keer per jaar doneren en/of in totaal meer dan 49 keer in hun leven bloed hadden gedoneerd, leken wat minder gevoelig voor aderverkalking", vertelt Geleijnse. "We sluiten dus niet uit dat er een gunstig verband is. Maar het bewijs dat het echt effect heeft op deze ziektes is niet zo overtuigend, dat je erom zou moeten gaan doneren. Ook onderzoek na 2007 heeft hier niet op gewezen."

Bloed doneren heeft wel een bewezen positief effect als iemand veel te veel ijzer in zijn bloed heeft, vertelt Geleijnse. "Dat komt bijvoorbeeld voor bij de ziekte hemochromatose. Mensen met deze ziekten krijgen zelfs advies van een arts om bloed te gaan doneren."

Voor iemand die te veel ijzer in zijn bloed heeft, zoals bij de ziekte hemochromatose, kan bloed doneren gezondheidswinst opleveren, zegt Geleijnse. "De voor- en nadelen daarvan moeten altijd besproken worden met de behandelend arts."

Wat volgens Geleijnse vooral voordelig is aan bloed doneren, is dat je een gratis gezondheidscheck krijgt. "Je bent weer op de hoogte van je gezondheid en dat is een interessante bijvangst."