Morgen is het Internationale Dag van de Slaap. Goed dat die dag er is, zegt slaapprofessor Eus van Someren. Want we hebben het altijd over gezond eten en bewegen, maar slapen is net zo belangrijk voor een goede gezondheid. Misschien nog wel belangrijker.

Waarom is te weinig slapen ongezond?

"Tijdens de slaap doen we meer dan liggen alleen. Er gebeuren allerlei dingen in ons lichaam en ons brein. Deze processen helpen je op allerlei manieren om overdag goed te functioneren. Een voorbeeld is dat er letterlijk en figuurlijk rommel wordt opgeruimd tijdens de slaap."

Wat merk je daarvan?

"Meestal voel je direct dat je te weinig hebt geslapen: je voelt je slap, bent minder fit en alert. Je wordt ook vatbaarder voor griep. Op lange termijn verhoogt te weinig of verstoorde slaap de kans op hart- en vaatziekten en diabetes. Het verhoogt je stressniveau en je wordt er dikker van: het verzadigingsgevoel raakt verstoord en je kunt je impulsen minder goed in bedwang houden."

"Gezond leven gaat altijd maar over gezond eten en genoeg bewegen, maar een goede nachtrust is misschien nog wel belangrijker. Slapen heeft invloed op hoeveel stress we ervaren en op hoeveel zin we hebben in bewegen en eten. Een slechte slaper die wil afvallen, kan vreemd genoeg beter beginnen met beter slapen. Uitgerust is minder eten of meer bewegen een stuk makkelijker."

Waarom worden we gestrest van te weinig slaap?

"Stress wordt niet zozeer beïnvloed door kort slapen, maar door een slechte slaapkwaliteit. Goede slaapkwaliteit helpt je stressvolle ervaringen te verwerken. Maar bij rusteloze slaap helpt ‘een nachtje ergens over slapen’ niet. Rusteloze slaap zien we vaak bij mensen met slapeloosheid, depressie, angst of posttraumatische stressstoornissen. Zij nemen de nare gevoelens van vandaag mee naar morgen."

"We gaan nu onderzoeken of we mensen met een angst- of posttraumatische stressstoornis beter vooruit kunnen helpen door naar hun slaap te kijken. Mensen die willen, kunnen meedoen aan ons onderzoek via slaapregister.nl of een email naar info@slaapregister.nl."

Hoe kan het dat de een acht uur slaap nodig heeft en de ander prima toe kan met minder?

"De cijfers over slaapbehoefte zijn gemiddelden. Gemiddeld hebben volwassenen zeven tot acht uur slaap nodig om ervoor te zorgen dat alle processen in het lichaam en het brein voldoende kunnen herstellen. Maar er zijn dus ook mensen die het goed doen op wat minder dan zeven uur."

"Als zij koste wat kost proberen negen uur te slapen, zullen ze vanzelf slechte slapers worden. Het is dus niet: hoe meer slaap, hoe beter. Het aantal uren maakt niet altijd alles uit. Het gaat er niet alleen om hoe láng, ook om hoe góed we slapen."

En iemand die maar vier uur slaap nodig zegt te hebben?

"Daarvan ben ik altijd benieuwd of hij ’s avonds nog net zo fit, alert en sociaal is als wanneer hij wél zeven tot acht uur zou hebben geslapen."

Hoe zorg je voor optimale slaap?

"Regelmaat is belangrijk. En voldoende licht, voor de meesten idealiter gedurende de ochtend. Veel licht overdag zorgt voor betere slaap ’s nachts. Je zou de dag kunnen starten met een ommetje: tegelijkertijd bewegen, óók heel belangrijk voor een goede nachtrust, en 'licht happen'. Ban de tablet en de mobiele telefoon uit je slaapkamer. Ook kunstlicht heeft grote invloed op ons slaapgedrag. Geef je brein voordat je naar bed gaat de tijd om afscheid te nemen van druk-druk-druk. En pas op met alcohol. Dat lijkt soms een fijn inslaapmiddel, maar veroorzaakt problemen met doorslapen."

Beter slapen

  • Vermijd ’s avonds zoveel mogelijk (blauw) licht
  • Houd een regelmatig nacht-dagritme aan
  • Ga overdag naar buiten
  • Vermijd koude voeten in bed
  • Vermijd alcohol als je slechte slaapt

Prof. dr. Eus van Someren is hoofd van de afdeling Slaap en Cognitie van het Nederlands Herseninstituut en hoogleraar bij integratieve neurofysiologie en psychiatrie aan de VU en Amsterdam UMC.