Half januari stelden onderzoekers in het toonaangevende medische tijdschrift The Lancet dat wereldwijd gemiddeld elf miljoen mensen per jaar overlijden aan sepsis. Ook in Nederland komt sepsis veel voor. Het is de belangrijkste doodsoorzaak op de intensive care. En dat aantal kan naar beneden, zegt hoogleraar acute geneeskunde prof. dr. Karin Kaasjager. Acht vragen over sepsis.

Wat is sepsis?

"Sepsis is een ontstekingsreactie van het lichaam op een infectie die zo ernstig verloopt dat weefsels beschadigd raken en orgaanfuncties uitvallen. Het is altijd het gevolg van een infectie, veroorzaakt door een bacterie, virus, schimmel of parasiet. Die ziekteverwekker dringt het lichaam binnen, bijvoorbeeld via de longen, een wondje of de urinewegen."

"We spreken pas over sepsis als een patiënt zo ernstig ziek wordt dat het afweersysteem van het lichaam schade toebrengt aan de eigen weefsels en organen. Wereldwijd wordt geschat dat gemiddeld elf miljoen mensen per jaar overlijden aan sepsis. Dat komt neer op een vijfde van alle sterfgevallen wereldwijd."

Dr. Karin Kaasjager is hoogleraar acute geneeskunde aan het UMC Utrecht

Komt sepsis in Nederland veel voor?

"In Nederland krijgen gemiddeld zo’n dertienduizend mensen per jaar te maken met sepsis. Van hen overlijden er 4.500, ongeveer net zoveel als het aantal mensen dat aan borstkanker overlijdt. Maar het werkelijke aantal ligt waarschijnlijk vele malen hoger."

“Wereldwijd wordt geschat dat gemiddeld elf miljoen mensen per jaar overlijden aan sepsis. Dat komt neer op een vijfde van alle sterfgevallen wereldwijd”
Prof. dr. Kaasjager

"Dat komt doordat iemand met sepsis vaak bijvoorbeeld een longontsteking of hersenvliesontsteking heeft waarmee ze op de Intensive Care terechtkomen. Bij overlijden wordt die ontsteking dan als doodsoorzaak genoemd. Op de Intensive Care is sepsis de belangrijkste doodsoorzaak. Dat aantal kan omlaag."

Hoe brengen we het aantal sterfgevallen als gevolg van sepsis omlaag?

"Door meer bewustzijn over de symptomen en wat de aandoening inhoudt. Bij een hartinfarct of borstkanker weet iedereen waar je het over hebt, bij sepsis haast niemand. Niet alleen patiënten zelf, ook huisartsen en medisch specialisten herkennen de symptomen nog lang niet altijd tijdig genoeg."

"Tijdig herkennen van de symptomen leidt tot betere overlevingskansen. Bij sepsis geldt: elk uur telt. Ieder uur dat je niet behandelt met antibiotica daalt de overlevingskans met 7,5 procent."

Waarom worden de symptomen niet altijd herkend?

"De klachten zijn vrij algemeen: je voelt je lamlendig, en hebt koorts, maar ook niet altijd. Dat kan ook op een gewone griep duiden. Er gaan niet direct alarmbellen af. Daarbij kan het beloop per patiënt sterk wisselen."

Hoe kun je dan weten dat het géén griep is, maar sepsis?

"Als je bij deze klachten ook een moeilijke ademhaling krijgt, verward of duizelig raakt, een lage bloeddruk krijgt en/of je heel ziek voelt, veel zieker dan bij een 'gewone' griep, is er misschien meer aan de hand; dat zijn SOS-signalen."

Wat gebeurt er in het ziekenhuis zodra duidelijk is dat het om sepsis gaat?

"Bij verdenking van sepsis wordt direct gestart met een antibioticum, zuurstof en extra vocht via een infuus, al op de spoedeisende hulp (SEH)."

“Moeilijke ademhaling, verward of duizelig , een lage bloeddruk krijgt en je heel ziek voelen: dat zijn SOS-signalen.”
Prof. dr. Kaasjager

Wie lopen er risico?

"Mensen met een verminderde weerstand door bijvoorbeeld chemotherapie of diabetes. Oudere mensen ook. Maar in principe kan het iedereen overkomen. Sepsis treft ook jonge gezonde mensen met een goede conditie. Ook dat weet niet iedereen. En dat zorgt dan weer voor het te laat herkennen van de klachten."

Wordt er gewerkt aan die bewustwording?

"De World Health Organization (WHO) riep in 2017 de VN-lidstaten op maatregelen te nemen zodat sepsis sneller wordt herkend en behandeld. In Nederland heeft minister Bruins van Medische Zorg afgelopen zomer naar aanleiding van een petitie steun toegezegd voor een nationaal actieplan, en er wordt gewerkt aan richtlijnen voor huisartsen en medisch specialisten om meer bewustwording te creëren over sepsis, en de aandoening beter en eerder te herkennen. Dat geldt ook voor de gevolgen: veel patiënten, ook zij die niet op de IC terechtkwamen, worden geconfronteerd met restklachten en met de mentale impact die de ziekte geeft. Voor hen is nazorg nodig.”

Wat hoop je voor de toekomst?

"Dat we sepsis en de gevolgen beter op de kaart krijgen. En dat we blijven investeren in onderzoek naar diagnostiek en behandeling. Wellicht vinden we op termijn een goed voorspelmodel of een stofje dat duidt op sepsis. Daarmee zouden we sepsis eerder kunnen onderscheiden van een gewone griep. Hopelijk leidt al het onderzoek dat ernaar gedaan wordt in de toekomst tot een snellere diagnose."