Iedere week beantwoordt Edwin de Vaal (47), huisarts in Nijmegen, een veelgestelde of opvallende vraag uit zijn praktijk. Deze week: Betekent rugpijn dat ik botontkalking heb?

Kan rugpijn wijzen op botontkalking?

"Nee. Botontkalking geeft geen pijnklachten. Behalve wanneer je door die botontkalking iets breekt natuurlijk, dan doet de breuk pijn. Dat je er niets van merkt, is nu juist het lastige van de aandoening: van osteoporose, zoals het ook wel genoemd wordt, merk je niets. Totdat je 'zomaar' iets breekt."

Als je iets breekt, heb je dan per definitie botontkalking?

"Nee, dat hoeft zeker niet het geval te zijn. Maar het kán wel. In principe geldt dat je niets hoort te breken als je gewoon valt of ergens tegenaan stoot. Breken gebeurt gewoonlijk pas wanneer je zeer ongelukkig ten val komt."

“Als je zomaar iets breekt, kan er sprake zijn van osteoporose.”

"Als je 'zomaar' iets breekt, kan er sprake zijn van osteoporose. Dat zou, zeker als je in de risicogroep zit (vrouwen vanaf vijftig en mannen vanaf zeventig jaar) moeten worden onderzocht."

Wat is osteoporose eigenlijk?

"Osteoporose is botontkalking. De botten verliezen dan massa en structuur. Het gevolg is broze botten die eenvoudiger breken, zoals een heup of een wervelkolom die langzaam inzakt."

Hoe ontstaat osteoporose? Wie lopen risico?

"Tot ons dertigste worden de botten opgebouwd, daarna moeten we ze zo goed mogelijk onderhouden. Erfelijkheid speelt een rol bij osteoporose."

“Erfelijkheid en ouderdom spelen een rol bij osteoporose.”

"Ook ouderdom speelt een rol. En de overgang: vrouwen die in de overgang komen, verliezen de beschermende rol van vrouwelijke hormonen tegen botafbraak. Reden dat vrouwen in de overgang meer risico lopen op botontkalking."

Welke risicofactoren zijn er nog meer?

"Roken, weinig bewegen en ongezond eten zijn ook risicofactoren. Het goede nieuws is dat we zelf dus veel kunnen doen om osteoporose te voorkomen."

Wat moeten we precies doen om osteoporose te voorkomen?

"Voldoende calcium en vitamine D eten. Calcium zit bijvoorbeeld in zuivelproducten zoals (karne)melk, yoghurt en kaas, maar ook in groene groenten. Vitamine D zit in vette vis en in iets mindere mate in vlees en eieren. En het wordt extra toegevoegd aan margarines en halvarines. Zoek ook de zon op; het grootste deel van onze vitamine D-behoefte halen we uit zonlicht."

"Vrouwen vanaf vijftig en mannen vanaf zeventig wordt door de Gezondheidsraad aangeraden extra vitamine D bij te slikken voor sterke botten. Dat kun je gewoon zonder recept bij de drogist kopen. Vrouwen lopen na de overgang niet alleen meer risico op osteoporose door de afname van hormonen, naarmate we ouder worden wordt er ook minder vitamine D in de huid aangemaakt en zitten we meer binnen."

Naast voldoende calcium en vitamine D, is ook bewegen goed voor je botten. (Foto: NU.nl/Ben Saanen)

En bewegen?

"Zeker. Daarmee train je je botten en spieren ook. Door de kracht op je botten stimuleer je extra botaanmaak. Voor ouderen die wat minder stabiel en onzeker op hun benen staan is er ook een speciale cursus valpreventie bij de fysiotherapeut. Zo zorg je dat iemand zelfverzekerder loopt en minder snel valt en daardoor iets breekt."

"Een botbreuk op latere leeftijd gaat vaak gepaard met een langzaam herstel. En soms bereikt iemand niet meer volledig zijn oude niveau. Het is aan te raden om zo goed mogelijk te proberen te voorkomen dat de botkwaliteit achteruitgaat én dat we vallen."

Je zei net dat er bij een botbreuk altijd in het ziekenhuis gekeken moet worden of er sprake is van botontkalking. Gebeurt dat dan niet standaard?

"Nee. De meeste ziekenhuizen lopen de risicofactoren door en doen dan zo nodig aanvullend onderzoek of er sprake is van botontkalking. Weet je niet zeker of dat bij jou ook gedaan is, overleg dan met je huisarts. Ook wij hebben dat scorelijstje en kunnen dan samen met de patiënt bekijken wat verstandig is."