Iedere week beantwoordt Edwin de Vaal (47), huisarts in Nijmegen, een veelgestelde of opvallende vraag uit zijn praktijk. Deze week is dat: wat kan ik doen bij een prikkelbare darm? Helpt het FODMAP-dieet?

Wat is een prikkelbare darm eigenlijk?

"Sommige mensen hebben regelmatig last van hun buik en problemen met de ontlasting. Klachten zijn vaak buikpijn, een opgeblazen buik, heftige buikkrampen en wisselende ontlasting: van diarree tot verstopping en winderigheid."

"Die klachten zijn wisselend in ernst, komen soms samen voor, maar niet altijd, en ook weer niet bij iedereen. Als er na onderzoek geen medische verklaring wordt gevonden voor de klachten, noemen we dat het prikkelbaredarmsyndroom (PDS). Het woord syndroom staat voor een groep van klachten die vaak tegelijkertijd optreden."

Waardoor wordt het veroorzaakt?

"Dat is nog niet helemaal duidelijk. De hersenen lijken extra alert te zijn op prikkels in de darmen. Bij sommige mensen lokken bepaalde prikkels klachten uit: drukte, stress en spanningen bijvoorbeeld."

“Steeds vaker blijkt het soort voeding een rol te spelen.”
Edwin de Vaal, huisarts

"Vroeger zei ik altijd tegen patiënten dat het vervelend is, maar niet gevaarlijk, dat het van de spanningen of stress komt, dat men goed voor zichzelf moest zorgen, gezond moest eten en de toiletgang niet moest uitstellen. Maar steeds vaker blijkt het soort voeding ook een belangrijke rol te spelen."

Welke rol dan?

"Bij sommige mensen breken de darmen bepaalde suikers verkeerd of te weinig af. Doordat ze niet goed of volledig worden afgebroken in de dunne darm, komen ze in de dikke darm terecht. Daar worden ze door bacteriën afgebroken: ze worden gefermenteerd en de stoffen en gassen die daarbij vrijkomen prikkelen vervolgens de darmen, waardoor iemand PDS-klachten krijgt."

Goede zorg voor prikkelbare darmen

  • Drink voldoende vocht (minimaal 1,5 liter per dag)
  • Eet genoeg vezels
  • Beweeg veel
  • Vermijd stress
  • Let op je voeding en volg tijdelijk het FODMAP-dieet om te achterhalen of er voedingsmiddelen zijn die je beter niet of minder kunt eten

Om wat voor suikers gaat het?

"Dat kunnen verschillende soorten suikers zijn: disachariden of polysachariden bijvoorbeeld. Die zitten ook in 'gewone' en 'gezonde' producten als groente, fruit en noten. Zo kwam een patiënte van mij erachter dat haar darmen niet goed reageren op bepaalde polysachariden in appel, ondanks het feit dat appels bij gezond eten horen. Sinds ze geen rauwe appels meer eet, heeft ze geen last meer van haar buik."

Betekent PDS dan dat je allergisch bent?

"Nee, een allergie is echt iets anders, dan maakt het lichaam antistoffen aan. Bij PDS worden geen antistoffen aangemaakt, maar reageren de darmen op de stoffen die bij het fermenteren van die suikers vrijkomen. We spreken dan ook van een gevoeligheid, niet van allergie."

Hoe kun je uitzoeken voor welke stof je gevoelig bent?

"Veel mensen behalen goede resultaten met het FODMAP-dieet. Dat is een tijdelijk streng dieet waarbij je een paar weken lang verschillende soorten sachariden weglaat en daarna weer gaat eten. Zo kom je erachter óf en voor welke specifieke suikers je gevoelig bent."

"Het is een zogenaamd eliminatiedieet: je laat eerst alle potentiële klachtenveroorzakers weg en test dan per week één soort sacharide door die toe te voegen. Zo kom je erachter welke stoffen de boosdoeners zijn. Als je die vervolgens minder of niet meer eet, zouden je darmklachten een flink stuk minder kunnen worden."

Waar vind ik meer informatie over het FODMAP-dieet?

"Het Martiniziekenhuis heeft er goede informatie over. Ook op de site van het Voedingscentrum kun je terecht voor informatie. Je kunt het FODMAP-dieet zelf doen, maar soms is het best ingewikkeld, overleg dan met een diëtist. Je hebt hier meestal geen verwijzing voor nodig, maar vraag dat voor de zekerheid na bij je zorgverzekeraar."