Chronische jeuk kan je leven van behoorlijk verstoren. Zeker omdat er vaak geen remedie voor is. Wetenschapper Antoinette van Laarhoven doet al jaren onderzoek naar manieren om jeuk te verminderen.

Een op de zeven mensen heeft last van chronische jeuk. "Er zijn veel aandoeningen waar jeuk een symptoom is. Huidziekten zoals eczeem en psoriasis bijvoorbeeld, of aandoeningen zoals nierfalen of reuma. Ook kan het een bijwerking van sommige medicijnen zijn", vertelt Van Laarhoven, biomedisch onderzoeker aan de afdeling Gezondheids-, Medische en Neuropsychologie van de Universiteit Leiden. Ze deed promotieonderzoek naar de psychologische processen bij jeuk en pijn.

Mensen met chronische jeuk hebben vaak last van vermoeidheid, slaapproblemen, angst en depressieve klachten. Van Laarhoven: "Jeuk kan hierdoor een enorme impact hebben op het dagelijks functioneren."

Jeuk is een waarschuwing van het lichaam

Jeuk is - net als pijn - een waarschuwing van het lichaam. "Het is een signaal dat er een bedreiging of beschadiging is. Bij chronische jeuk werkt deze waarschuwingsfunctie niet meer zoals het hoort."

Wat kun je doen tegen (chronische) jeuk?

  • Onderliggende aandoening behandelen
  • Niet krabben
  • Nagels kort houden en 's nachts katoenen handschoenen dragen
  • Een droge huid voorkomen door crèmes
  • Je richten op zaken waar je graag mee bezig bent waardoor je minder aandacht aan de jeuk kan besteden

Er wordt weinig wetenschappelijk onderzoek gedaan naar jeuk. Wel is bekend dat pijn en jeuk grotendeels dezelfde gebieden in onze hersenen activeren. "Het gaat hierbij om hersengebieden die te maken hebben met emoties, zintuiglijke prikkels van de huid, en motoriek", aldus Van Laarhoven. "De motorische gebieden bijvoorbeeld worden zelfs al geactiveerd voordat je gaat krabben. Als je alleen de jeuk al ervaart."

Jeuk wordt minder als je afgeleid bent

Van Laarhoven richt zich in haar onderzoek vooral op psychologische processen die de jeuk versterken. Voel je bijvoorbeeld meer jeuk als je meer aandacht hebt voor de jeukprikkel? "Dat blijkt inderdaad zo te zijn. Als je bent afgeleid door een bepaalde taak bijvoorbeeld, voel je minder jeuk."

Ook blijkt dat jeuk minder kan worden als je positieve verwachtingen hebt, dus als je verwacht dat de jeuk minder wordt. Andersom geldt hetzelfde: bij negatieve verwachtingen over de jeuk wordt de jeuk juist erger.

Overigens is jeuk aanstekelijk, net als gapen. "Als je iemand ziet krabben, dan geeft dat ook jeuk en ga je zelf ook krabben", zegt Van Laarhoven. "Dat is ook het geval bij mensen zonder chronische jeuk. Ook apen doen het, maar knaagdieren bijvoorbeeld weer niet. Het is evolutionair, je ziet het bij de meer ontwikkelde dieren."

Jeuk is net als gapen, aanstekelijk. Als je iemand ziet krabben, ga je dat zelf ook doen. (Foto: 123RF)

Jeuk verminderen is niet zo makkelijk

Nu de hamvraag: wat kun je doen aan die gekmakende jeuk? "Het antwoord op deze vraag is helaas niet zo eenvoudig", legt Van Laarhoven uit. "Op de eerste plaats natuurlijk de aandoening behandelen. Als de huidaandoening verbetert, wordt de jeuk vaak minder. Maar toch is dat lang niet altijd het geval."

En heel belangrijk volgens Van Laarhoven: niet krabben. "Een natuurlijke reactie op jeuk is krabben. Dat geeft misschien heel even verlichting van de jeuk, maar uiteindelijk maakt het de jeuk alleen maar erger. Zeker als je zo hard krabt dat de huid stukgaat. De huid moet daarna weer genezen en wondgenezing gaat gepaard met jeuk. Zo kom je in een vicieuze cirkel terecht."

Vette crèmes of hormoonzalf smeren helpt vaak niet voldoende, blijkt uit onderzoek. Daarom zoekt Van Laarhoven naar manieren die wel helpen. De aandacht van de jeuk afleiden bijvoorbeeld. "Dat kun je trainen", legt ze uit. Er zijn ziekenhuizen die groepstherapieën aanbieden, waarvan ook gedragstherapie een onderdeel is, bijvoorbeeld door iets in je hand te houden wanneer je jeuk voelt opkomen. Daarmee kun je mogelijk het krabben voorkomen.

Er is helaas niet één oplossing waardoor je gemakkelijk en voor altijd bent afgeleid van de jeuk. Van Laarhoven: "Misschien wel als je op je werk bent, maar thuis - en vooral 's nachts - kan de jeuk weer in alle heftigheid terug zijn. Het beste is om chronische jeuk mindful te proberen te benaderen. Dat de jeuk er is, en je er op een goede manier mee leert om te gaan."