Wereldreumadag op 12 oktober is een uitgelezen moment om stil te staan bij reumatoïde artritis (RA), de meest voorkomende vorm van reuma. Ongeveer een op de honderd Nederlanders heeft hier last van. Voor het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) doet Annette van der Helm onderzoek naar het genezen en voorkomen van de ziekte.

Wat is reumatoïde artritis?

Van der Helm: "Reumatoïde artritis is een auto-immuunaandoening. Dit betekent dat je afweersysteem je eigen goede lichaamscellen aanziet voor vijandige indringers en die eruit wil werken. Bij reumatoïde artritis richt dit zich tegen je eigen gewrichtsbekleding en krijg je ontstoken gewrichten. Hoe het precies ontstaat, weten we nog niet goed. In Nederland heeft een op de honderd mensen er last van."

Is RA hetzelfde als reuma?

"Nee, reumatoïde artritis is een vorm van reuma. Het is de meest voorkomende vorm van ontstekingsreuma. Reumatoïde artritis wordt gekenmerkt door een ontsteking van de hand- en voetgewrichten. Bij andere vormen van reuma zijn andere gewrichten betrokken of speelt gewrichtsontsteking een minder grote rol."

Cijfers en feiten over reumatoïde artritis

  • De ziekte begint vaak bij patiënten tussen de veertig en vijftig jaar.
  • Twee derde van de patiënten is vrouw, een derde is man.
  • Erfelijkheid speelt een kleine rol.
  • Mensen met eerstegraads familieleden met reumatoïde artritis hebben twee keer zoveel kans de aandoening ook te krijgen, maar in absolute getallen blijft de kans klein.

Wat voor klachten geeft de aandoening?

"Patiënten hebben vaak gezwollen pijnlijke gewrichten. Vooral de handen en voeten zijn pijnlijk en stijf en mensen hebben last van moeheid. Het is een chronische ziekte, wat betekent dat de ziekte niet overgaat."

“Tot twintig jaar geleden kwamen veel patiënten met vergroeide gewrichten in een rolstoel terecht, nu gebeurt dat bijna niet meer.”
Annette van der Helm, onderzoeker LUMC

"Na verloop van tijd kunnen de ontstoken gewrichten gaan vervormen. Tot twintig jaar geleden kwamen veel patiënten met vergroeide gewrichten in een rolstoel terecht. Toen dachten we dat er niets aan de ziekte te doen was."

Maar er is dus wel iets aan te doen?

"Ja. Je ziet de laatste vijftien tot twintig jaar haast geen reumapatiënten meer in een rolstoel. Dat komt enerzijds doordat we betere medicijnen hebben om de ontsteking te onderdrukken, maar ook doordat we alerter op klachten zijn en de diagnose eerder kunnen stellen. In die vroege diagnose valt volgens ons nog meer winst te behalen."

Hoe?

"Vroeger werd gedacht dat reuma zich pas uitte wanneer je aan de buitenkant kon zien dat de gewrichten gezwollen waren. Maar nu weten we dat de ziekte zich al eerder manifesteert. Mensen die met gezwollen en pijnlijke gewrichten bij de huisarts komen, hebben vaak al een half jaar tot een jaar voordien last van gewrichtspijn, -stijfheid en -vermoeidheid. Ook op een MRI zijn de ontstekingen vaak al zes tot twaalf maanden van tevoren te zien."

"Onze hypothese is dat we bij een heel vroege behandelstart kunnen voorkomen dat klachten chronisch worden. Vergelijk het met onkruid. Dat kun je bestrijden door het boven de grond af te maaien, maar het komt altijd terug omdat je het probleem niet bij de wortels aanpakt. Wij willen met ons onderzoek kijken of we eerder kunnen ingrijpen. Met als doel een kortere behandeling, beter functioneren van de patiënt en minder pijn en vermoeidheid."

Vroeger werd gedacht dat reuma zich pas uitte wanneer je aan de buitenkant kon zien dat de gewrichten gezwollen waren. Nu weten we dat de ziekte zich al eerder manifesteert. (Foto: 123RF)

Hoe ziet dat onderzoek eruit?

"We hebben eerst de mensen gezocht die een grote kans hadden om na verloop van tijd reumatoïde artritis te krijgen. Momenteel krijgt de ene helft van de patiënten een jaar lang een behandeling met methotrexaat en de andere helft krijgt een placebo, een neppil."

"Daarna worden de patiënten nog een jaar lang zonder medicijnen gevolgd om te zien of de vermindering van de klachten blijvend is. Het duurt nog wel even voor we het onderzoek kunnen afronden en conclusies kunnen trekken. Maar hopelijk weten we binnen nu en twee jaar meer."

Wat kunnen we zelf doen als we vermoeden dat we reumatoïde artritis hebben?

"Helaas kan de diagnose pas worden gesteld wanneer de ontsteking aan de buitenkant zichtbaar is. Maar wanneer u voor die tijd last heeft van ochtendstijfheid, pijn in de handen en voeten en het dichtknopen van een blouse of het openen van een pak sap of melk 's morgens lastiger wordt, neem dan contact op met de huisarts."

"De huisarts kan beoordelen of een doorverwijzing naar de reumatoloog zinnig is. Hopelijk draagt ons onderzoek er ook aan bij dat de diagnose in de toekomst eerder kan worden gesteld."

Heeft u goede hoop voor de toekomst?

"Zeker. We komen van ver als het om reuma gaat. Er zijn in de afgelopen jaren veel ontwikkelingen geweest die het leven van reumapatiënten enorm hebben verbeterd. Ik ben er trots op dat we daardoor nu überhaupt hoop kúnnen koesteren. Dat die hoop reëel is. Ik vind het eervol om met ons onderzoek een bijdrage te leveren aan het reumaonderzoek en ik hoop dat reumatoïde artritis op termijn volledig kan worden voorkomen."

Annette van der Helm is als onderzoeker verbonden aan het LUMC. Zij doet onderzoek naar reumatoïde artritis.