Het is dinsdag Wereld Suïcide Preventiedag. Heb je het vermoeden dat een naaste of iemand in je omgeving misschien suïcidaal is? Het beste dat je kunt doen, is "altijd praten, altijd vragen", zegt emeritus-hoogleraar zelfmoordpreventie Ad Kerkhof.

Ook GZ-psycholoog Anjo van Driel bevestigt dat. "Praten is als lucht toelaten in een broeiende heksenketel. De spanning gaat van het onderwerp af en het wordt steeds minder waarschijnlijk dat iemand tot handelen overgaat."

Van Driel werkt bij de zelfmoordpreventielijn 113. Daar spreekt en begeleidt ze vaker mensen die zich zorgen maken over naasten die zelfmoord overwegen.

"Wij merken bij 113 dat naasten het heel spannend vinden om het aan te kaarten, omdat het gaat over leven en dood. Soms zeggen ze dan: ik wil er niet aan, ik benoem het niet. Terwijl we eigenlijk weten: wat het meeste helpt, is gewoon praten."

Hoe je iemand helpt die zelfmoordgedachten heeft

  • Als je onzeker bent of het gesprek niet aandurft, bel de 113-crisislijn
  • Download de VraagMaar-app als je het gesprek van tevoren wil oefenen
  • Ga het gesprek aan, praten haalt druk van de ketel
  • Help zoeken naar professionele hulp
  • Blijf erbij en bied contact. Ga samen leuke dingen doen, zorg voor afleiding
  • Zorg ook goed voor jezelf. Ken je eigen grenzen en probeer het probleem niet samen op te lossen: daar is de hulpverlener voor

Hoe ga je het gesprek aan?

"Als je vermoedt dat iemand suïcidaal is, kun je er het beste naar vragen", zegt Kerkhof. Als oud-hoogleraar aan de VU in Amsterdam, deed hij in het verleden veelvoudig onderzoek naar zelfmoordpreventie. "Mensen vinden het prettig als je de vraag stelt. Het geeft aan dat je betrokken bent en dat je het de moeite waard vindt."

"Wanneer je het niet vraagt, kom je het ook nooit te weten. Schroom daarom niet om het woord 'zelfmoord' te noemen, ook als je bang bent dat het ongepast is. Dat is het niet. Een voorbeeld is: goh, ik hoorde je zeggen dat je zo depressief bent, dat je een einde aan je leven wil maken."

"Je mag het ook best rustig aan doen", stelt Van Driel. "Het is belangrijk om eerst contact met iemand te maken. Ga met ze zitten en probeer te begrijpen hoe iemand zich voelt. Maar als je eenmaal contact hebt, is het belangrijk om het woord te noemen."

"Mensen kunnen natuurlijk ook met de 113-crisislijn bellen als ze niet weten hoe ze het gesprek moeten aanpakken. Ook hebben we hiervoor een speciale VraagMaar-app ontwikkeld, waarop je het gesprek kunt oefenen."

Waarom helpt praten?

"Praten haalt de druk van de ketel. Als je het binnenhoudt, kom je in een tunnel terecht. Mensen gaan piekeren: moet ik wel of niet dood? Wanneer je alleen met die gedachten bent, wordt het steeds moeilijker om op een ander gedachtespoor te komen", aldus Van Driel.

Wat als de persoon zegt inderdaad aan zelfmoord te denken?

"Zoveel mogelijk doorvragen", zegt Kerkhof. "Op wat voor manier denk je aan zelfmoord en hoe vaak? Slaap je nog? Zit je er de hele dag aan te denken? Heb je plannen gemaakt, heb je daar beelden bij? Nieuwsgierigheid tonen is het beste, omdat het aangeeft dat je het de moeite waard vindt. Je kunt mensen ook niet op een idee brengen door erover te praten, daar hoef je niet bang voor te zijn."

"Vervolgens vraag je: wat kunnen we samen bedenken om de situatie te verbeteren? Wat maakt het zo moeilijk om te leven? Wat zijn je meest kwellende gedachten en gevoelens? Waar wil je vanaf?"

Van Driel: "Het is een eenzaam proces om zelfmoordgedachten te hebben. Weten dat je niet alleen bent, maakt dat een hoop van de problemen minder zwaar worden."

Wanneer zoek je hulp vanbuiten?

"Wanneer iemand aan zelfmoord denkt", zegt Kerkhof, "moet je per definitie altijd hulp zoeken, via de ggz of de huisarts."

Mensen die hulp zoeken, hebben daar ook vaak baat bij. "In de meeste gevallen worden mensen minder suïcidaal en depressief als ze zich laten behandelen. Een goede uitkomst is dan ook eerder de regel dan uitzondering."

Welke rol kun je zelf innemen?

"Erbij blijven. Dat geldt ook voor familieleden: laat de persoon niet alleen. Ga desnoods bij hem of haar in bed slapen. In jouw aanwezigheid kunnen mensen niet zo snel piekeren, bied dus zo lang mogelijk je contact aan", zegt Kerkhof.

Nabijheid is belangrijk, maar het is ook belangrijk om voor jezelf te zorgen: "Weet waar je persoonlijke grenzen liggen, hoeveel je aankan", zegt Van Driel. "Het is fijn om een luisterend oor te bieden, maar blijf niet samen uren aan de keukentafel zitten om een oplossing te zoeken. Juist als je betrokken bent, lukt dat niet, daar is de therapeut voor."

Zo zijn er ook andere manieren om 'erbij te blijven'. "Denk ook aan verschillende manieren om te helpen: in de vorm van afleiding, leuke dingen doen samen of sociale activiteiten bieden", adviseert de GZ-psycholoog.

Denk jij aan zelfmoord of maak je je zorgen om iemand anders? Bel 0900-0113 of chat via 113.nl.