Iedere week beantwoordt Edwin de Vaal (47), huisarts in Nijmegen, een veelgestelde of opvallende vraag uit zijn praktijk. Deze week is dat: wat is het verschil tussen somberheid en een depressie?

Wat is somberheid eigenlijk? Moet je je meteen zorgen maken?

De Vaal: "Iedereen voelt zich weleens somber of neerslachtig. Maar als je even niet zo lekker in je vel zit, betekent dat nog niet dat je een depressie hebt."

Wat is het verschil tussen somberheid en een depressie?

"Van somberheid spreken we als je je een paar dagen of bij periodes wat neerslachtig voelt. Dat heeft vaak een aanwijsbare oorzaak: je hebt problemen, er is iemand overleden, je relatie is voorbij of je maakt je ergens zorgen over. Dat zijn allemaal redenen om je somber te voelen en dat is helemaal niet erg. Dat heeft iedereen bij tijd en wijlen."

En een depressie?

"Van een depressie spreken we wanneer de somberheid langer dan twee weken aanhoudt en wanneer je helemaal nergens meer van kunt genieten. Alles lijkt mat en grauw. Het is net of er een dikke mist over de dingen ligt. Je kijkt nergens meer naar uit, geniet niet meer van eten of andere dingen die je normaal gesproken fijn vindt. Vaak slaap je ook slecht."

Als somberheid langer dan twee weken aanhoudt en je helemaal nergens meer van kunt genieten, spreken we van een depressie. (Foto: 123RF)

Wat moet je doen als je vermoedt dat je depressief bent?

"Als je merkt dat je lange tijd niet lekker in je vel zit, nergens meer van geniet en je je terugtrekt, is het goed om erover te praten met vrienden of familie. Trek daarnaast aan de bel bij de huisarts, die kan je eventueel doorverwijzen naar de praktijkondersteuner. Die kan met je meedenken over oplossingen en je helpen weer wat structuur in je leven te brengen zodat je actief blijft. Als je gedachten hebt over zelfdoding, neem dan direct contact op met je huisarts of bel 113 Zelfmoordpreventie."

Waarom is het belangrijk om actief te blijven?

"Bewegen is heel belangrijk, ook als je somber bent. Ga twee keer per dag buiten een stuk wandelen. Dat is veel beter dan naar de sportschool gaan. Onder meer omdat er in de sportschool geen daglicht is."

Wat te doen bij depressieve of sombere klachten

  • Praat erover met vrienden of familie
  • Houd een dagritme aan, breng structuur in je leven
  • Maak twee keer per dag buiten een wandeling
  • Zorg voor voldoende daglicht
  • Slaap voldoende
  • Wees lief voor jezelf
  • Doe dingen die je leuk vindt en energie geven
  • Trek bij somberheid die langer dan twee weken aanhoudt, aan de bel bij de huisarts
  • Neem gedachten over zelfdoding serieus en neem direct contact op met de huisarts of bel 113 Zelfmoordpreventie

Waarom is daglicht belangrijk bij somberheid en depressie?

"Bij een depressie werkt het brein minder goed. Daglicht activeert het brein via de oogzenuw. Het blauwe licht uit zonlicht stimuleert zo je brein, net zoals bewegen dat doet."

Moet het echt daglicht zijn? Of mag lamplicht ook?

"Licht uit een gewone lamp heeft dat effect helaas niet. Ik adviseer daarom patiënten die wat sneller somber zijn om een werkplek bij het raam te nemen. Zo vangen je ogen toch dat extra daglicht op."

Wat kun je zelf nog meer doen om somberheid aan te pakken en een depressie te voorkomen?

"Slaap voldoende, drink niet te veel alcohol en houd een dag- en nachtritme aan. Bij somberheid en depressie wordt het eigen initiatief vaak minder. Dan is het goed om een routine te hebben waaraan je je kunt houden. Dat maakt het makkelijker om in actie te komen."

“Doe dingen waar je blij van wordt: bak een taart, kijk naar een film.”
Edwin de Vaal, huisarts

"Wees lief voor jezelf. We moeten altijd maar van alles. Dat zijn niet altijd dingen waar we energie van krijgen. Doe vooral dingen waar je blij van wordt. Bak een appeltaart, kijk naar een mooie film, werk in de tuin, lees een boek."

Wanneer moet je aan de medicijnen?

"Bij zeer ernstige depressie kan de huisarts antidepressiva voorschrijven. Die geven de meeste huisartsen alleen als er sprake is van een hoge lijdensdruk en wanneer de normale tips en adviezen niet werken. Eerst wil ik als huisarts weten of er een achterliggende oorzaak is."

"Soms is iemand bijvoorbeeld lang angstig geweest, wat kan leiden tot een depressie. Of iemand heeft een burn-out die geleid heeft tot een depressie. Dan is het beter om eerst de oorzaak aan te pakken in plaats van meteen pillen voor te schrijven."