Iedere week beantwoordt Edwin de Vaal (47), huisarts in Nijmegen, een veelgestelde of opvallende vraag uit zijn praktijk. Deze week: waar kunnen vlekken voor je ogen op duiden en wanneer zijn ze gevaarlijk?

"Licht komt via het hoornvlies je oog binnen. Het gaat daarna door je pupil en door je lens naar de achterkant van je oog. Daar komt het op je netvlies waar de zenuwcellen het registreren. Je oogbol zelf is gevuld met een soort zakje water: het glasachtige lichaam."

"Als er in de eerdergenoemde route iets niet goed gaat, komt het licht niet goed op je netvlies en kun je vlekken zien. Die vlekken kunnen verschillende dingen betekenen."

1. Vlekken zien in de vorm van sterretjes

"Met warm weer lig je misschien lekker ontspannen op je rug in de zon. Sta je plotseling op, dan daalt je bloeddruk. Hierdoor wordt het netvlies minder goed doorbloed en krijgt het minder zuurstof, waardoor de zenuwcellen in je netvlies minder goed werken."

Bezoek eerst een opticien als je langzaamaan minder goed ziet

  • "Heb je het gevoel dat je minder goed ziet en is dat langzaamaan ontstaan? Ga dan eerst naar de opticien. Vaak duidt dit erop dat je een leesbril of een bril voor veraf nodig hebt. Als de opticien er niet voor kan zorgen dat jij met een bril meer dan 80 procent ziet, dan adviseert de opticien je om naar de huisarts te gaan. Zo nodig word je doorverwezen naar een oogarts voor verder onderzoek."

"Het gevolg is dat je licht in je hoofd wordt door de bloeddrukdaling en sterretjes of witte spikkels ziet, omdat niet alle zenuwcellen in het netvlies even goed hun werk kunnen doen. Dit soort vlekken zijn niet gevaarlijk en ze trekken binnen een paar seconden weg."

2. Een beeld zien nagloeien na het kijken in fel licht

"Als je langere tijd in fel licht hebt gekeken, bijvoorbeeld tijdens het maken van een foto met flits, dan kunnen de zenuwcellen nog wat nagloeien. Zodra je je ogen dichtdoet, zie je soms zelfs nog de afbeelding waar je net naar keek. Dat komt omdat het netvlies extra actief is geweest en is overprikkeld door het heftige licht. Ook dit beeld trekt na een paar minuten vanzelf weer weg."

3. Zwarte kriebeltjes in je gezichtsveld voorbij zien drijven

"Veel mensen met vlekken in de ogen hebben last van 'mouches volantes'. Dit komt vooral voor bij oudere mensen en ontstaat door piepkleine eiwitstructuurtjes die in je glasachtige lichaam zitten, maar dan net vóór je netvlies. De eiwitklontjes werpen daardoor een schaduwtje op je netvlies. Wat je ziet, is een soort van zwevende, zwarte vlekjes die langzaam voorbijdrijven."

"Die vlekjes vallen vooral op als je staart in een heldere achtergrond, zoals een blauwe lucht. Zodra je je ogen beweegt, zie je ze weer ergens anders. Opvallend is dat als je erop probeert te focussen de vlekjes uit beeld drijven."

Voorkomen in plaats van genezen

  • "Naast vlekjes zien, kan het ook zijn dat iemand hele stukken niet ziet. Deze oogziekte heet maculadegeneratie. Het ontwikkelt zich langzaam en is moeilijk herkenbaar, omdat je hersenen het missende stuk met het andere oog 'bijpoetsen'. Maculadegeneratie komt vooral voor bij oudere mensen. Onderzoekers hebben recent ontdekt dat het risico op de ziekte bijna kan worden gehalveerd met gezonde voeding."

"Mouches volantes zijn niet gevaarlijk en trekken vaak vanzelf weer weg. Vaak heeft je ene oog het kriebeltje wel en het andere oog niet, dan corrigeren je hersenen het beeld en 'poetsen' ze het kriebeltje weg. Worden de kriebeltjes veel meer en heb je er last van? Overleg dan met je huisarts."

4. Het gevoel hebben dat er een spinnenweb voor je oog zit

"Sommige mensen, vooral ouderen, hebben opeens het gevoel dat er een soort van draadjes voor hun ogen zitten. Ze omschrijven dit als een soort spinnenweb dat ze niet wegkrijgen door te wrijven of te knipperen."

"Het kan dan zijn dat er een kleine bloeding in het glasachtige lichaam is ontstaan dat - net als bij mouches volantes - een schaduw werpt op je netvlies. In het geval van deze grotere vlekken is het echter wél belangrijk om met de huisarts te overleggen."

5. Als je bliksemflitsen en misschien zelfs een zwarte strook ziet

"Soms vertellen patiënten mij dat ze een aan de zijkant van hun blikveld bliksemflitsen zien. Die ontstaan meestal omdat er iets niets in orde is met het netvlies. Zo kan iemand die een flinke klap op zijn hoofd krijgt ook kortdurend flitsen zien."

"Zie je aan de zijkant van je gezichtsveld opeens kleine bliksemschichten én een zwarte strook aan de zijkant van je ogen? En zie je de bliksemflitsen ook als je je ogen sluit? Bel dan meteen de dokter, want dit kan duiden op netvliesloslating."

"Laat je netvlies los, dan moet dat proces zo snel mogelijk worden stopgezet. Anders verlies je op dat punt je zicht. Gelukkig blijken bliksemflitsen niet altijd een netvliesloslating te zijn: patiënten met migraine kunnen ook bliksemflitsen of andere dingen zien, voorafgaand aan een migraineaanval."