Chemotherapie is een van de bekendste behandelingen tegen kanker. Terwijl artsen de behandelmethode vaak inzetten, verschijnen regelmatig fabels over chemotherapie op Facebook. Wat weten we over de effectiviteit van chemotherapie?

Via Facebook worden regelmatig heftige beweringen over chemotherapie gedaan. Zo schrijft Facebook-pagina Healthwatch dat chemotherapie niet helpt tegen kanker en dat 97 procent van de mensen juist dood zou gaan door chemotherapie. Wat houdt de behandeling eigenlijk in, en wat is er waar van deze bewering?

Wat is chemotherapie?

Sabine Linn is internist-oncoloog bij het in kanker gespecialiseerde instituut Antoni van Leeuwenhoek. Zij legt aan NU.nl uit dat chemotherapie een verzamelnaam is voor verschillende middelen die gebruikt worden in behandelingen voor kanker. De overeenkomst tussen de middelen is dat ze de celdeling verstoren. Een tumor, en dus kanker, ontstaat namelijk door de ongeremde deling van cellen. Chemotherapie zorgt uiteindelijk voor zoveel problemen in deze sneldelende cellen, dat ze doodgaan.

Hoe wordt chemotherapie ingezet?

Chemotherapie wordt op verschillende manieren ingezet, zegt Linn. Zo wordt chemotherapie vaak gebruikt voor of na een operatie waarbij een tumor wordt verwijderd. "We weten dat als er één tumor in het lichaam zit, tumorcellen zich vaak ook via de bloedbaan hebben verspreid, wat mogelijk voor uitzaaiingen kan zorgen. Uitzaaiingen zijn tumoren op andere plekken in het lichaam dan de eerste tumor. Om te voorkomen dat uitzaaiingen ontstaan, wordt chemotherapie ingezet. We weten dat hiermee veel levens worden gered."

Linn vertelt dat chemotherapie daarnaast ook wordt gebruikt als uitzaaiingen verspreid door het lichaam zitten en een operatie niet meer mogelijk is. "Chemotherapie is dan soms levensreddend. Maar, in dit geval is de behandeling vaak ook gericht op het verminderen van klachten en eventueel het verlengen van de levensduur en niet meer op genezing. Een arts bepaalt in dit geval, samen met de patiënt, of de winst die de chemotherapie oplevert, opweegt tegen de mogelijke bijwerkingen van de chemotherapie."

Wat zijn de risico's?

De bijwerkingen van de chemotherapie verschillen per middel, aldus Linn. Bij sommige middelen zijn de bijwerkingen zwaar, maar soms zijn ze ook vrij mild. "Mensen denken vaak dat je door chemotherapie altijd kaal en misselijk wordt, maar dat is zeker niet het geval. Daarnaast kan kaalheid steeds beter voorkomen worden en zijn de medicijnen tegen misselijkheid steeds beter geworden, waardoor veel mensen hier minder last van hebben."

Het belangrijkste risico tijdens chemotherapie is volgens Linn dat je afweer zo laag wordt, dat je bloedvergiftiging krijgt. Wat, wanneer dit niet wordt behandeld, ervoor kan zorgen dat iemand doodgaat. "Het risico op bloedvergiftiging is minder dan 1 procent en als je aan de bel trekt wanneer je koorts hebt, kan dit goed behandeld worden met antibiotica."

"Daarnaast zien we dat door het gebruik van sommige middelen, de kans iets vergroot is dat er op de lange termijn opnieuw een tumor ontstaat uit 'gezonde cellen'. Wanneer iemand bijvoorbeeld eerst maar 1 procent kans had op het ontwikkelen van nieuwe tumoren uit niet-kankercellen, zal dit na sommige chemotherapieën 2 procent zijn. De totale gezondheidswinst door chemotherapie is wel veel groter dan het negatieve effect van dit risico."

Hoe zit het met het aantal mensen dat dood zou gaan aan chemotherapie?

Waar komt dan de bewering vandaan dat 97 procent van de mensen doodgaat aan chemotherapie? "Linn verwacht dat dit een verdraaiing is van bestaand onderzoek. Bij sommige vormen van kanker overlijdt een groot gedeelte van de patiënten, maar chemotherapie is hier niet de oorzaak van, dat is de kanker. Chemotherapie wordt bij deze vormen van kanker niet ingezet om het leven te redden, maar bijvoorbeeld om het leven te verlengen of om bijwerkingen van de kanker te verzachten."

De oorsprong van deze bewering blijkt vreemder. Facebook-pagina Healthwatch, dat deze bewering herhaaldelijk online plaatste, onderbouwt de bewering met een betoog van de Italiaanse alternatieve arts Giuseppe Nacci. In dit betoog staat alleen nergens dat 97 procent van de mensen doodgaat aan chemotherapie. Volgens Nacci zou chemotherapie vooral niet werken, maar een groot deel van de onderzoeken dat volgens het betoog zou laten zien dat chemotherapie niet helpt, is ruim dertig jaar oud. Er wordt zelfs een onderzoek aangehaald dat ruim zestig jaar oud is. De behandeling van kanker is in de afgelopen decennia enorm veranderd, waardoor gedateerd onderzoek weinig meer zegt over de effectiviteit van chemotherapie.

Wie waarschuwt er op Facebook voor chemo?

  • NU.nl werkt samen met Facebook bij het tegengaan van nepnieuws. Via deze samenwerking zien we regelmatig alternatieve gezondheidspagina's die waarschuwen voor chemotherapie. De belangrijkste hiervan is Healthwatch, bijna 100.000 mensen vinden deze pagina leuk. Op de pagina staan regelmatig onware beweringen over chemotherapie, maar ook over zoetstof aspartaam en verschillende andere geneesmiddelen.
  • Daarnaast zagen we ook dat de pagina's Healtbytes, World Unity en Natuurotheek een artikel verspreiden waarin staat dat chemotherapie geen nut heeft. Samen hebben deze pagina's ongeveer 70.000 vind-ik-leuks.