Iedere week beantwoordt Edwin de Vaal (47), huisarts in Nijmegen, een veelgestelde of opvallende vraag uit zijn praktijk. Deze week is dat: Wanneer is het verstandig om een soatest te laten doen?

De Vaal: "Soa staat voor Seksueel Overdraagbare Aandoening. Je kunt een soa oplopen door het hebben van onbeschermde seks, bijvoorbeeld als je in contact komt met voorvocht, sperma, (menstruatie)bloed of vaginale afscheiding. In Nederland wordt ieder jaar bij ruim 100.000 mensen een soa vastgesteld."

"Voorkomen is ook nu weer beter dan genezen; het bespaart een hoop leed. Heb je wisselende partners, gebruik dan altijd een condoom. Vrij met een nieuwe (vaste) partner veilig tot je allebei getest bent. Ik adviseer meestal om die test na drie maanden te doen. Komt er niets uit de testen, dan kun je daarna met een gerust hart vrijen zonder condoom."

Aantal soaconsulten bij huisartsen is toegenomen

Uit cijfers van gezondheidsinstituut RIVM blijkt dat het aantal soagerelateerde consulten bij huisartspraktijken is toegenomen met 9 procent. Zo waren er 307.000 consulten in 2018 tegenover 281.000 in het jaar daarvoor. Bij de Centra Seksuele Gezondheid (CSG) lieten evenveel mensen zich testen; zo'n 152.000, van wie 70.000 vrouwen, 33.000 heteromannen en ongeveer 50.000 homo's.

Deze mensen hebben meer kans op een soa

  • Jongeren onder de 25 jaar
  • Mannen die seks hebben met mannen
  • Mensen met veel wisselende seksuele contacten
  • Mensen die al eerder een soa hebben gehad
  • Prostituees en hun klanten
  • Mensen uit landen waar veel soa's voorkomen
  • Als je partner binnen een van bovenstaande risicogroepen valt

'Onderneem altijd actie na onveilige seks'

"Heb je onveilige seks gehad? Onderneem dan altijd actie. De meeste aandoeningen zijn vanaf drie weken aantoonbaar. Leg je verhaal voor aan de huisarts of iemand van Sense. Met dit centrum voor seksuele gezondheid kun je eventueel ook chatten. Of kijk voor meer info over soa's op Thuisarts.nl. Mannen die seks hebben met mannen kunnen terecht op Mantotman.nl."

Of een test geld kost, hangt af van je leeftijd

"Een soatest kun je bij de huisarts laten doen of bij een soacentrum bij jou in de buurt. Afhankelijk van de soa die getest wordt, wordt bloed, urine of slijmvlies onderzocht. Ben je jonger dan 25 jaar, dan is een soatest via Sense gratis en anoniem. Een test bij de huisarts gaat meestal ten koste van je eigen risico."

"Tegenwoordig kun je via het internet ook allerlei thuistesten bestellen, maar dat adviseer ik niet. Deze testen zijn vaak minder betrouwbaar. Misschien neem je de test niet goed af of raakt het testmateriaal via de post beschadigd, nog voordat het bij het laboratorium is aangekomen."

De meest voorkomende soa's en bijbehorende klachten op een rij:

  1. Chlamydia
    "Deze bacterie kan klachten geven zoals meer afscheiding, koorts of pijn. Toch ervaren de meeste vrouwen geen klachten en dat is verraderlijk. Zonder een behandeling met antibioticatabletten kunnen ze uiteindelijk onvruchtbaar raken."
  2. Gonorroe
    "Dit werd vroeger ook wel 'druiper' genoemd. Gonorroe geeft meer afscheiding die een geelgroene kleur kan hebben. Ook kun je er keelpijn van krijgen na orale seks, maar ook hier hebben vrouwen (30-60 procent) en mannen (10 procent) soms geen klachten. De behandeling is een antibiotica-injectie."
  3. Syfilis
    "Deze soa kent meerdere stadia, maar begint vaak als een onschuldig uitziend en pijnloos wondje bij je geslachtsorgaan of anus. Je kunt er ook een beetje grieperig van zijn. Vooral mannen die seks met mannen hebben, lopen een groter risico. Ook hier is de behandeling antibiotica via een injectie."
  4. Hepatitis B
    "Besmetting met het hepatitis B-virus gaat erg makkelijk. Deze soa kan een ernstige ontsteking aan je lever geven en er zijn eigenlijk geen goedwerkende medicijnen tegen. Je moet het virus dus zelf opruimen. Vaak word je na een besmetting wat grieperig en krijgt je oogwit een gele verkleuring. Gelukkig kun je je wel laten inenten tegen hepatitis B: voor mannen die seks hebben met mannen is dat gratis."
  5. Hiv
    "Deze soa wordt veroorzaakt door een virus. Het geeft na de besmetting vaak een grieperig gevoel. Het virus verstopt zich in het afweersysteem en tast dat langzaam aan. Dit geeft dan vaak nog geen klachten, maar je bent wél al besmettelijk voor anderen. Met hiv-remmers kun je het virus meestal goed onder controle houden. Er is voor hiv geen geneesmiddel of vaccinatie."
  6. Trichomonas
    "Het bijzondere van Trichomonas is dat het geen virus of bacterie is, maar een soort van parasiet. Je hoeft ook van deze soa geen klachten te hebben. Als die er wel zijn, dan uit zich dat bij vrouwen vaak in een jeukende, ruikende afscheiding. Het is niet direct gevaarlijk, maar wel vervelend. Trichomonas is eenvoudig te behandelen met een antibioticum voor jou én je sekspartner."
  7. Herpes genitalis
    "Dit virus is een broertje van het koortslipvirus en uit zich in een jeukende en branderige blaasje rondom de geslachtsdelen. Meestal zijn de blaasjes na drie weken weer ingedroogd. Je bent besmettelijk als je die blaasjes hebt, net zoals bij een koortslip. Er zijn geen genezende medicijnen, maar wel middelen om het te onderdrukken. Het virus blijft dus altijd aanwezig in het lichaam en speelt weer op bij een lage weerstand."
  8. Genitale wratten
    "Dit wordt veroorzaakt door een virus en kun je ook krijgen als je een condoom gebruikt, omdat de rozerode tot grijswitte wratjes vaak op plekken zitten die niet beschermd worden. Niet iedereen die het virus heeft, krijgt ook genitale wratten. Ze gaan vaak na een paar jaar vanzelf weer weg, doordat je het virus zelf overwint. Het is door de huisarts eenvoudig te herkennen en er zijn verschillende soorten lokale behandelingen voor."
  9. Schaamluis
    "Deze soa komt steeds minder vaak voor, omdat veel mensen tegenwoordig hun schaamstreek scheren. Vroeger werden dit ook wel 'platjes' genoemd. Schaamluis geeft een vervelende jeuk en in de schaamstreek zie je kleine insectjes zitten. Het is eenvoudig zelf te behandelen."