Elke week krijgen meer dan driehonderd mensen buiten het ziekenhuis een hartstilstand. Alleen wie tijdig wordt gereanimeerd, heeft kans op overleven. Maar daarmee wordt vaak te laat gestart, merkt Spoedeisende Hulp-arts Heleen Lameijer. "Bij een hartstilstand telt elke seconde."

Hoe snel moet je bij een hartstilstand beginnen met reanimeren?

Lameijer: "Zo snel mogelijk. Om goed te kunnen functioneren, hebben je organen zuurstofrijk bloed nodig. Vooral voor je hersenen is zuurstofrijk bloed cruciaal."

"Bij een hartstilstand, -infarct of -ritmestoornis, kan het hart dat bloed zelf niet meer rondpompen. Dan moet het letterlijk een handje worden geholpen. En wel zo snel mogelijk, zodat de organen niet te lang zonder zuurstof zitten. Als je direct reanimeert, kan het de overlevingskans wel twee tot vier keer vergroten."

“Als je direct reanimeert, kan het de overlevingskans wel twee tot vier keer vergroten”
Heleen Lameijer, Spoedeisende Hulp-arts

"Helaas zie ik op de Spoedeisende Hulp vaak mensen bij wie pas is gestart met reanimeren bij aankomst van de ambulance. Die is er op zijn vroegst binnen vijf minuten. Dat is waardevolle tijd waarin veel hersenschade voorkomen had kunnen worden."

Hoe kan het dat er vaak te laat wordt begonnen met reanimeren?

"Dat heeft meerdere oorzaken. Soms is er gewoonweg niemand in de buurt die kan reanimeren. Soms worden de signalen niet herkend. Ook angst speelt een rol."

Wat zijn de signalen? Wanneer is er sprake van een reanimatiesituatie?

"Bewusteloosheid is meestal een eerste indicatie. Wanneer een bewusteloos persoon niet reageert wanneer je hem of haar bij de schouders schudt, is er een kans dat er sprake is van een reanimatiesetting."

"Ademt de bewusteloze persoon bovendien niet of anders dan normaal - veel trager of hortender dan gewoonlijk - dan moet je beginnen met reanimeren. Maar éérst 112 bellen of iemand daartoe opdracht geven, zodat de ambulance snel komt."

Je zei dat angst een rol speelt bij reanimeren. Waar zijn mensen bang voor?

"Dat ze niet precies weten hoe het moet. Bijvoorbeeld omdat het alweer even geleden is dat ze de reanimatiecursus hebben gedaan. Of omdat ze het überhaupt nooit hebben geleerd."

Is die angst terecht?

"Reanimeren doe je niet elke dag. Je krijgt er dus geen routine in. Maar je hoeft niet bang te zijn dat je het niet meer kunt. Je hoeft het niet helemaal alleen te doen: zodra je 112 belt en de meldkamer op de speaker zet, loodsen ze je door het hele proces."

“Als je niets doet, redt iemand het sowieso niet”
Heleen Lameijer, Spoedeisende Hulp-arts

Welke angsten spelen nog meer?

"De angst iets kapot te maken. Borstcompressies zijn heftig: je moet de borstkas diep induwen om het hart weer aan de praat te krijgen. Daarbij breekt weleens een rib. Ik denk dan: dat is dan maar zo. Liever een paar gebroken ribben dan overlijden. Als je niets doet, haalt iemand het sowieso niet."

Hoe komt het dat de overlevingskans voor vrouwen kleiner is bij een hartstilstand?

"Doordat hartklachten bij vrouwen vaak een ander beeld geven dan bij mannen. Een vrouw krijgt bij een hartinfarct niet altijd last van haar borst, maar bijvoorbeeld van haar rug, extreme vermoeidheid of misselijkheid."

"Doordat de verschijnselen niet tijdig worden herkend, wordt niet gedacht aan een hartstilstand. Daardoor wordt er niet altijd op tijd gestart met reanimeren."

"Daar komt nog bij dat mensen het over het algemeen enger vinden om een vrouw te reanimeren, omdat haar borstkas fragieler is. En ook omdat ze borsten heeft. Helaas leidt dat ertoe dat vrouwen minder vaak adequaat worden gereanimeerd dan mannen."

Er gaat een petitie rond voor het invoeren van reanimatielessen op school. Goed idee?

"Zeker! Ik heb zelf op de basisschool EHBO-les gehad. Daarvoor moesten we ook een diploma halen. Op de basisschool zijn kinderen misschien nog wat te jong om te leren reanimeren, daar is inschattingsvermogen en lichaamskracht voor nodig."

"Maar voor middelbare scholieren is het zeker een goed idee. Als het onderdeel uitmaakt van onze basisvaardigheden zou dat mogelijk onnodige sterfgevallen schelen."

Er gaat een petitie rond voor het invoeren van reanimatielessen op school. (Foto: ANP)

Waar kunnen mensen terecht voor informatie en cursussen?

"Een van de beste plekken om te beginnen is de website van de Hartstichting. Daar kun je je voor relatief weinig geld ook inschrijven voor een praktijkcursus bij jou in de buurt."

Je geeft zelf ook een reanimatiecursus. Via Instagram. Waarom via die weg?

"Sociale media zijn een laagdrempelige manier om kennis te delen. Daarom ben ik als arts ook heel actief op sociale media. Ik wil de kloof tussen de medische en wetenschappelijke wereld en 'de straat' verkleinen."

"Mijn doel is dat zoveel mogelijk mensen weten wat ze moeten doen als ze een reanimatiesituatie tegenkomen. Als er één persoon mee kan worden gered, is mijn missie al geslaagd."

Dr. Heleen Lameijer is gespecialiseerd Spoedeisende Hulp-arts en wetenschapper. Via het Instagram-account MakeScienceWork deelt ze medische kennis die praktisch toepasbaar is.