Met een app of smartwatch bijhouden hoeveel en hoe goed je slaapt: is dat nuttig? We vragen het aan slaapdeskundigen Eus van Someren, Winni Hofman en Lucia Talamini.

Slaapapplicaties en slimme horloges kunnen twee dingen beloven: dat ze je slaapduur meten en dat ze je slaapkwaliteit registreren. Maar het meten van slaap is niet iets dat een eenvoudige slaapmeter kan, melden de slaapexperts direct.

Slaapkwaliteit meet je niet met een app

Slaapstadia worden sowieso door geen enkele applicatie goed gemeten, meldt slaapprofessor Van Someren. Hofman, slaapexpert aan de UvA, vult aan: "Slaapstadia kun je alleen meten door elektroden op de schedel te plakken die de hersengolven meten. Dat gebeurt natuurlijk bij geen enkele slaapapp of smartwatch."

“Slaapstadia kun je alleen meten door elektroden op de schedel te plakken”
Winni Hofman, slaapexpert UvA

Die interessant uitziende grafieken en analyses over hoelang je in welke slaapfase was, moet je dus met een flinke korrel zout nemen. "Veel slaaptools tonen nauwelijks een overeenkomst met hoe iemand echt slaapt."

'Commerciële tools zijn onbetrouwbaar'

Hoe zit dat dan met het meten van de slaapduur? "In theorie kunnen dit soort zelfzorgmiddelen inzicht geven in hoelang je slaapt en waakt," weet Talamini, die onderzoek doet naar slaapmeters, zoals smartwatches.

"Maar uit onderzoek blijkt dat commerciële tools zeer onbetrouwbaar zijn." Ze legt uit: "De bewegingssensoren in commerciële slaapmeters zijn vaak best oké, maar de software en analyse stellen niets voor."

“De software en analyse in veel slaapmeters stellen niets voor”
Lucia Talamini, onderzoeker slaapmeters

"In het lab gebruiken wij een polshorloge, een 'actigraaf', met geavanceerde software. Die kan prima je slaapduur meten, maar die is niet te koop in winkels. Simpelweg omdat je hier al snel 700 euro voor moet neerleggen."

Een overzicht van diverse studies in het tijdschrift Expert Review of Medical Devices eindigde ook met de conclusie dat de smartwatches gemiddeld een te rooskleurig beeld geven van de hoeveelheid slaap.

Smartwatch iets betrouwbaarder dan slaapapp

Wat de meeste applicaties en horloges doen, is dat ze gebruikmaken van bewegingssensoren. Hofman: "Het idee is: als je veel beweegt dan ben je wakker, als je weinig beweegt dan slaap je. En op die manier kun je informatie ontvangen over je slaapduur."

Talamini weet dat een slaapapp dat minder goed doet dan een slim horloge. "De telefoon met daarop de slaapapp ligt gedurende de nacht naast je op het matras. De sensoren meten dus niet de beweging van je arm, maar van je bed."

Ze vervolgt: "Dat is sowieso niet betrouwbaar, laat staan als je iemand naast je hebt liggen. Van diegene worden dan ook de bewegingen geregistreerd."

Sommige polshorloges meten daarnaast je hartslag. Die zijn iets betrouwbaarder, laten Hofman en Talamini weten. Hofman: "Hoe snel je hartslag is, hangt namelijk ook samen met het moment van de nacht. De hartslag gaat sowieso in de nacht omlaag en varieert ook nog eens per slaapstadium." Talamini beaamt dit.

Een app registreert de beweging van je bed, ook van iemand die naast je ligt. (Foto: Thinkstock)

Slaapstoornis? Weg met gadgets

Slechte slapers, die echt hulp nodig hebben, komen er helemaal bekaaid van af. Van Someren: "Ouderen, maar ook mensen met slapeloosheid liggen vaak stil zonder dat ze slapen. Zo'n slaapapp of smartwatch denkt dan dat diegene gewoon slaapt."

De Consumentenbond waarschuwt ook voor de apps, omdat het beeld dat ze schetsen vaak misleidend is. Daardoor kunnen gebruikers onnodig ongerust worden, of juist onterecht worden gerustgesteld. Hun advies: koop de wearable in ieder geval niet speciaal om je slaap te meten.

“Als je wakker ligt maar niet beweegt, dan denkt je app of horloge dat je slaapt”
Eus van Someren, slaapprofessor

Volgens de Britse hoogleraar Slaapstoornissen Guy Leschziner kan de extra focus op slaap er zelfs voor zorgen dat mensen slapeloosheid ontwikkelen. Het advies van Talamini aan mensen met slaapproblemen is ook om polshorloges en slaapapps links te laten liggen. "Voor het meten van slaapproblemen en -stoornissen moet je naar een slaap-waakcentrum en een volledige polysomnografie laten maken."

Ze vervolgt: "Dan worden allerlei fysiologische lichaamsfuncties onderzocht tijdens je slaap. Denk aan de hersenactiviteit, de ademhaling, beenbeweging, spiertonus en het zuurstof in je bloed."

Weer technologie uit je slaapkamer

Een app of slim horloge is dus niet zo nauwkeurig in het meten van je slaap en over de slaapkwaliteit kunnen deze tools helemaal niets zinnigs zeggen. Daarbij komt nog dat je een slaapapp naast je op het matras legt en een polshorloge continu om je pols zit. Dat staat haaks op het advies om technologie uit de slaapkamer te weren.

Hofman: "Het leidt af en is een bron van blauw licht. Dat licht reduceert de aanmaak van melatonine, wat ervoor zorgt dat je moeilijker in slaap valt of vermoeider wakker wordt."

Talamini: "In het lab zien wij dat mensen die een commercieel polshorloge om hebben, erdoor worden afgeleid. Ze gaan bijvoorbeeld kijken hoe laat het is, of hoe hoog hun hartslag is. Dan kan zo'n slaapmeter zelfs averechts werken."