Wereldwijd zorgt de blootstelling aan luchtverontreiniging voor een levensduurverkorting: 4,2 miljoen mensen overlijden voortijdig. Hoe schadelijk zijn deze onzichtbare deeltjes in Nederland? NU.nl spreekt milieuspecialist en epidemioloog Saskia van der Zee en inhalatietoxicoloog Flemming Cassee.

Per dag adem je zo'n twintigduizend keer. En zo'n ademteug bestaat niet alleen uit frisse lucht, maar ook uit schadelijke luchtverontreiniging. Dit is een mengsel van gassen en kleine deeltjes in de lucht.

"Denk aan fijnstof (PM10), ozon, stikstofdioxide (NO2), ultra-fijnstof en roet. Deze stoffen en gassen zijn vooral afkomstig van het verkeer, huishoudens, de industrie en de intensieve veeteelt," vertelt Van der Zee.

Ook bij lage concentraties is er gezondheidsschade

In Nederland is de luchtkwaliteit de afgelopen kwart eeuw sterk verbeterd. Het lastige: "Er is geen ondergrens waarbij er geen enkel risico is voor de gezondheid. Ook bij lage concentraties luchtverontreiniging zijn er nog steeds effecten berekend," meldt Cassee.

"Het risico is een combinatie van ergens aan worden blootgesteld en de mate waarin een stof toxisch is. Is er geen of een zeer lage blootstelling, dan is de kans dat je er last van krijgt ook erg klein."

In Nederland ligt een deken van luchtvervuiling over het land

Ook in Nederland zijn we vatbaar voor luchtverontreiniging, melden de experts. Van der Zee: "In Nederland ligt een soort luchtverontreinigingsdeken over het land en wordt de hele Nederlandse bevolking continu blootgesteld aan deze onzichtbare deeltjes. Wel geldt: hoe hoger de concentratie luchtverontreiniging, hoe groter de gezondheidsschade."

“In Nederland ligt een soort luchtverontreinigingsdeken over het land”
Saskia van der Zee, milieuspecialist en epidemioloog

Zo ben je in het noorden van het land beter af dan in het drukbevolkte Amsterdam, is te zien op de kaart van Luchtmeetnet. Meer natuur betekent vaak minder luchtverontreiniging en minder kans op gezondheidsschade, weten de deskundigen. Maar niet altijd: "Woon je op het platteland vlak bij een intensieve veehouderij, dan adem je juist meer fijnstof en ammoniak in."

"Je hebt zelf weinig invloed op de hoeveelheid luchtverontreiniging die je inademt. Waar je bij alcohol zelf gaat drinken, zie je luchtverontreiniging niet en zorgt iedereen voor uitstoot." De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) spreekt zelfs van 'de stille moordenaar'.

De hoeveelheid fijnstof in de lucht kun je meten via je smartphone. (Foto: ANP)

Luchtverontreiniging komt ook in de hersenen

Waar we bij luchtverontreiniging vooral denken aan longproblemen, wordt luchtverontreiniging de laatste tijd ook in verband gebracht met diverse hersenproblemen. Cassee: "Het idee is dat ultra-fijnstof de hersenen kan bereiken via de reukzenuw en dat ze de hersenen negatief kunnen beïnvloeden. Het gaat tot nu toe om indicaties, geen oorzaak-gevolgrelatie."

Tot op heden is er een beperkt aantal studies uitgevoerd naar de effecten van fijnstof op onze psyche. Zo blijkt uit onderzoek van Erasmus MC dat de hersenen van ongeboren kinderen gevoelig zijn voor fijnstof; zij hebben later een verhoogde kans op psychische stoornissen als ADHD en verslavingsgevoeligheid.

Ook lijken luchtvervuiling en psychoses bij mensen van achttien jaar vaak samen voor te komen, meldt een Engelse studie.

Dertien maanden korter leven door luchtverontreiniging

Van sommige gezondheidsklachten en ziekten is al onomstotelijk bewezen dat luchtverontreiniging hierbij een rol speelt. Van der Zee: "Het gaat dan niet alleen om luchtwegproblemen en longkanker, maar ook om hart- en vaatziekten."

Van der Zee: "Vooral ultra-fijnstof komt heel diep in de luchtwegen terecht. Deze kleine deeltjes komen via de longblaasjes in de bloedbaan terecht en kunnen daardoor leiden tot hart- en vaatziekten."

"Luchtvervuiling is minder erg dan roken, vergelijkbaar met de gezondheidsschade die ontstaat door overgewicht en groter dan de gezondheidsschade bij te veel alcoholgebruik," aldus van der Zee, die verwijst naar cijfers van het RIVM.

WHO: Concentratie luchtvervuiling moet omlaag

De luchtkwaliteit is in veel Nederlandse steden zo slecht, dat je er officieel niet in zou mogen werken, concludeert Milieudefensie op basis van onderzoek van de Gezondheidsraad. Volgens hen is dat volslagen idioot, omdat we in deze lucht ook opgroeien, spelen en fietsen.

“Nederland is nog nooit zo schoon geweest”
Flemming Cassee, inhalatietoxicoloog

Cassee: "Ik begrijp Milieudefensie en de luchtkwaliteit kan altijd beter, maar sinds er wordt gemeten is het in Nederland nog nooit zo schoon geweest. We moeten het niet erger doen voorkomen dan het is."

Als je de luchtkwaliteit vergelijkt met de Europese grenswaarden, lijkt de lucht in Nederland helemaal zo slecht nog niet. Van der Zee: "Maar de normen voor luchtvervuiling van de Europese Unie zijn mede gebaseerd op economische haalbaarheid, dus zijn ze niet streng en beschermen ze ons niet tegen ziekte. De WHO adviseert dan ook om voor de gezondheid de concentratie luchtvervuiling veel verder omlaag te brengen, tot 2,5 keer lager dan de EU-normen."