Dwalen of de weg kwijtraken doen mensen steeds minder vaak, terwijl het juist goed voor je kan zijn. Waarom? Elke week zoekt tijdschrift Flow op NU.nl naar het antwoord op zo'n psychologische vraag.

De Amerikaanse schrijver en essayist Rebecca Solnit haalt in haar boek A field guide to getting lost een artikel aan over wilde dieren die steeds meer de bewoonde wereld opzoeken. Het choqueerde haar toen ze las dat in de verse sneeuw in het niemandsland tussen de bebouwing in Amerikaanse voorsteden talloze voetafdrukken van dieren te zien zijn, terwijl die van kinderen compleet afwezig zijn.

Kinderen blijken zelfs op de veiligste plekken nog amper rond te struinen. "Door de angst van de ouders voor de verschrikkelijke dingen die kunnen gebeuren (en ook daadwerkelijk gebeuren, maar slechts heel zelden), worden hun kinderen de prachtigste dingen onthouden", schrijft Solnit, die dan ook de vraag stelt: "Wat zal ervan komen dat we deze generatie onder huisarrest hebben geplaatst?"

'Dwalen door het bos vinden we onverantwoord'

Denker des Vaderlands René ten Bos herkent het probleem: "Experimenteren en risico's nemen kan steeds minder vaak. Kinderen die nog echt dolen in een bos, dat vinden we onverantwoord. En daar betalen we een prijs voor."

Het Rotterdams Erasmus Medisch Centrum luidde eind 2017 de noodklok over het feit dat veel kinderen slechte ogen hebben doordat ze te veel naar beeldschermen staren. Een groot probleem, volgens Ten Bos. "Maar belangrijker nog: als je allemaal vaste lijntjes en koersen volgt, loop je óók grote risico's. Bijvoorbeeld dat het saai wordt. En dat je wereld heel erg klein wordt."

In het gareel blijven kan gevaarlijk zijn

De Denker des Vaderlands denkt dat mensen die weigeren risico's te lopen en alleen maar in het gareel blijven, het gevaar tegemoet gaan dat ze op latere leeftijd ongelukkig worden en dat ze een levensgroot probleem met zingeving krijgen. "Maar, iedereen moet natuurlijk voor zichzelf bepalen welke keuzes hij of zij daarin maakt."

“Nooit verdwalen is niet leven”
Rebecca Solnit

Net als Ten Bos vindt Solnit dat jezelf kunnen verliezen noodzakelijk is om je te ontwikkelen en ontplooien. Niet verdwalen betekent stilstaan. Solnit durft het zelfs nóg radicaler te formuleren: "Nooit verdwalen is niet leven."

Verdwaalervaring geeft vertrouwen

In haar boek schrijft de Amerikaanse dat ze door ronddolen gevoel voor richting, avontuur, fantasie en de wil om te ontdekken heeft ontwikkeld. Die ervaring van verdwalen als kind geeft volgens Solnit op latere leeftijd het vertrouwen om ook op overdrachtelijke manieren buiten de gebaande paden te treden en risico's te nemen.

De vraag is nu: hoe slaag je erin om in een overgeorganiseerde wereld nog te dwalen en verdwalen? Ten Bos: "Als je je onttrekt aan het systeem, er niet in mee kunt of er gewoon niet in past, wordt dat gezien als falen, als mislukken."

Volgens Ten Bos is dat een verkeerde benadering. "Ieder mens is bang om als mislukking gezien te worden. Daarom is er een angst om andere keuzes te maken, terwijl die je misschien veel meer brengen dan het volgen van de uitgestippelde lijntjes."

Onderkennen van angst is eerste stap

Ten Bos meent dat het onderkennen van je angst de eerste stap is op weg naar vruchtbaar verdwalen. Solnit denkt er net zo over: "De angst om fouten te maken kan zelf een enorme fout worden, eentje die je ervan weerhoudt om te leven."

"Ik sprak laatst een student die helemaal vastzat", zegt Ten Bos. "Hij woonde nog steeds thuis, maar had het knagende gevoel dat hij misschien eens naar een andere stad moest. Dan heb je twee mogelijkheden: of je doet het niet en komt niet van het knagen af, of je doet het wel en loopt het risico dat je heimwee krijgt. Tel uit je winst. Als je te bang bent voor de consequenties omdat je dan zou kunnen falen, ga je vroeg of laat malen: waarom heb ik nooit de stap gewaagd?"

Volgens Ten Bos begint het met accepteren dat je de controle kwijt bent, dat je niet meer weet waar je naartoe moet. "Dát is erg belangrijk bij verdwalen. En dan goed rondkijken wat er om je heen gebeurt, om daarvan te leren."