Het CDA mag dan wel als grootste landelijke partij de gemeenteraadsverkiezingen hebben gewonnen, maar de lokale partijen zijn gezamenlijk opnieuw de grootste geworden. Ze halen ongeveer een derde van de stemmen binnen.

Bekijk de uitslagen | Volg ons liveblog

De lokale partijen kwamen de vorige raadsverkiezingen ook al als grootste uit de bus. Toen haalden zij ruim 27 procent van de stemmen. Het CDA, die toen de grootste landelijke partij werd, haalde 14 procent.

In Den Haag is Groep de Mos, van oud-PVV'er Richard de Mos, de grote winaar geworden: de partij wist zich succesvol te profileren als 'ombudsman' voor de gewone Hagenaar en werd daarvoor beloond met acht zetels. Leefbaar Rotterdam levert weliswaar drie zetels in, maar blijft met enige afstand de grootste partij in de Maasstad.

Lokale partijen doen al jaren mee in de gemeentepolitiek. Dat ze het over het hele land goed doen, en zelfs de grootste politieke stroming zijn, is een relatief nieuw fenomeen.

Opmars

In het katholieke zuiden wordt al langer op lokale partijen gestemd. Dat werd na de ontzuiling wat minder, maar sinds de opkomst van de 'Leefbaar'-partijen eind jaren '90, hebben zij hun opmars ingezet.

In 2002 won Leefbaar Rotterdam onder leiding van Pim Fortuyn de gemeenteraadsverkiezingen en werd uit het niets de grootste partij in de raad; een revolte tegen de gevestigde orde die zich niet veel later vertaalde zich dat in de winst van Lijst Pim Fortuyn (LPF) bij de Tweede Kamerverkiezingen.

Gemeenteraadsverkiezingen 2018

Tijdens een overleg van de Tweede Kamerfractie van GroenLinks over de uitslagen van de verkiezingen werd de overwinning uitbundig gevierd. © ANP
Ook in de CDA-fractie was 'the day after' feestelijk. © ANP
De christendemocraten van leider Sybrand Buma blijven landelijk de grootste partij. © ANP
De Christenunie heeft grotendeels dezelfde resultaten behaald als in 2014. Toch genoeg reden voor partijleider Gert-Jan Segers om met zijn fractie een taartje aan te snijden. © ANP
De PvdA lijkt opnieuw de grote verliezer. Vier jaar geleden waren de uitslagen al in veel gemeenten teleurstellend, nu lijken de sociaaldemocraten af te stevenen op verlies in Amsterdam (van tien naar vijf), Rotterdam (van acht naar vijf) Den Haag (van zes naar drie) en Utrecht (van acht naar vijf). © ANP
Alexander Pechtold (D66): Blij met zilver. © ANP
Lilian Marijnissen (SP): Werk aan de winkel voor ons. © ANP
Joost Eerdmans (Leefbaar Rotterdam): Leefbaar Rotterdam - PVV 3 - 0. © ANP
Thierry Baudet is in zijn nopjes met de twee zetels die zijn partij Forum voor Democratie volgens de exit-poll in Amsterdam krijgt. © ANP
Bezoekers tijdens de uitslagenavond van GroenLinks na afloop van de gemeenteraadsverkiezingen. © ANP
Geert Wilders(PVV): De PVV heeft een flinke voet tussen de deur gekregen. © ANP
GroenLinks boekte over het algemeen een flinke winst. In Utrecht en Amsterdam wordt de partij de grootste. © ANP
BIJ1, de partij van oud-presentatrice Sylvana Simons, heeft een zetel in de Amsterdamse gemeenteraad weten te behalen. © ANP
Een van de lokale partijen die uitstekende resultaten behaalde is Groep de Mos van oud-PVV'er Richard de Mos. Zijn partij wordt de grootste in Den Haag. © ANP
Om 0.00 uur ging woensdagochtend een stembureau in onder meer Castricum open. Het is twintig uur open en daarmee het langst geopende stemlokaal. © ANP
Ook in Den Haag kon op de Grote Markt vanaf middernacht worden gestemd. © ANP
Vanaf 5.15 uur kon op verschillende stations, zoals Nijmegen, worden gestemd. © ANP
Op meer dan tachtig stations kan ook worden gestemd. © NU.nl/Ellen van Wijk
Minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken bracht als een van de eerste mensen in Amsterdam haar stem uit. © ANP
Er kan op bijzondere locaties worden gestemd. Zoals in het Walhalla theater in Rotterdam. © ANP
PvdA-partijleider Lodewijk Asscher brengt zijn stem uit voor de gemeenteraadsverkiezingen. © ANP
In Arnhem kunnen mensen hun stem uitbrengen in een oude trolleybus. De bus uit 1949 is speciaal voor de verkiezingen ingericht als stemlokaal. © ANP
Ook VVD-leider Mark Rutte brengt zijn stem uit voor de gemeenteraadsverkiezingen. © ANP
D66-leider Alexander Pechtold heeft ook gestemd voor de gemeenteraadsverkiezingen. © ANP
Ook Forum voor Democatie-leider Thierry Baudet stemt in Amsterdam. © ANP
Een mobiel stembureau in een oude klassieke bus in Angeren. © Hollandse Hoogte
In Steenwijkerland kan men stemmen op een boot. © Hollandse Hoogte
DENK-leider Tunahan Kuzu brengt zijn stem uit voor de gemeenteraadsverkiezingen en het raadgevend referendum over de inlichtingenwet. © ANP
De museumtrolleybus van Connexxion wordt ingezet als mobiel stembureau bij de gemeenteraadsverkiezingen op 21 maart in Arnhem. © Hollandse Hoogte
Stemmers brengen op grote hoogte hun stem uit in de A'DAM toren. © ANP
Minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren (D66) en burgemeester Pauline Krikke bezoeken op verkiezingsdag stemlokaal Haagse Hout om te bekijken hoe toegankelijk het is voor mensen met een lichamelijke beperking. © ANP
Inwoners van gemeente Zuidplas stemmen vanuit de auto in. Voor de gemeenteraadsverkiezingen heeft de gemeente een drive-in stembureau ingericht. © ANP
Een kiezer op weg naar het stembureau in de Kerkhovense Molen in Oisterwijk. © NU.nl/Tom van Abeelen
Inwoners van Apeldoorn kunnen op het gemeentehuis een 'ik heb gestemd' foto laten maken in een photobooth. © NU.nl/Paige van der Meer
Er wordt vandaag ook gestemd in het referendum over de aftapwet. © NU.nl/Mark Huntelaar
In Amsterdam-West wordt er gestemd in de gymzaal van een school. © NU.nl/Peter Pasman
Een stembureau op het Binnenhof in Den Haag. © Hollandse Hoogte
Burgemeester Ahmed Aboutaleb van Rotterdam brengt zijn stem uit voor de gemeenteraadsverkiezingen. © ANP
Nourdin el Ouali van NIDA Rotterdam brengt zijn stem uit voor de gemeenteraadsverkiezingen. © ANP
Jesse Klaver van GroenLinks flyert bij Amsterdam Centraal. © ANP
Voor het stembureau op Leiden Centraal staat een rij om te stemmen. © Marianne Schrama
Op de Werf 't Kromhout in Amsterdam is woensdag ook een stembureau gevestigd. De werf ontstond midden in de 18e eeuw op een historische Amsterdamse Zeedijk. © ANP
Oud VVD-Kamerlid Jos van Rey gaat in Roermond naar de stembus. Woensdagavond kreeg hij ruzie met de ex-voorzitter van het CDA Roermond, die in het stembureau werkte en daar volgens Van Rey niet had mogen zijn. © ANP
© Marianne Schrama
In Steenwijk worden de stemmen gesteld © Hollandse Hoogte

Ingangen

De gevestigde landelijke partijen hebben nog geen adequaat antwoord gevonden op de lokale partijen. VVD-leider Mark Rutte en D66-leider Alexander Pechtold probeerden in aanloop naar de verkiezingen nog te benadrukken dat hun raadsleden ingangen hebben bij het provinciaal en landelijk bestuur.

D66-leider Alexander Pechtold omschreef lokale partijen als "een snelweg zonder afrit". "Zij hebben hun wortels misschien wel in de samenleving, maar "hebben geen toegang tot de boomtoppen van Brussel of het Binnenhof", zei hij.

Maar lokale partijen onderscheiden zich juist van landelijke partijen ómdat zij niet gebonden zijn aan een landelijke partij, zo schreef het politieke blog Stuk Rood Vlees onlangs.

Ook een sterke focus op lokale thema's en een afwezigheid van landelijke partijen die lokaal niet overal meedoen (zoals de PVV, 50plus of PvdD) zijn bepalend voor een stem op een lokale partij.

Ook in de Tweede Kamer vindt overigens steeds meer versplintering plaats. Met de definitieve teloorgang van de oude zuilen wordt het voor de gevestigde partijen moeilijker om hun traditionele achterban vast te houden.