Met de aanhoudende inflatie en hoge energieprijzen is het leven behoorlijk duur. Koop je iets online, dan kan het verleidelijk zijn om achteraf te betalen. Maar welke gevaren liggen op de loer?

Stel je koopt een eetkamertafel online, dan weet je natuurlijk nog niet hoe de tafel er in het echt uitziet. Reden genoeg voor Harriet Rikhof uit Brunssum om bij online aankopen achteraf te betalen. "Ik ben er vorig jaar mee begonnen en het bevalt me uitstekend. Ik betaal pas als ik het product thuis heb en ook wil houden. Zo zit je niet - als je het toch terugstuurt - te wachten of je het geld daadwerkelijk terugkrijgt." Wel zegt ze nooit in termijnen te betalen. "Als iets mij bevalt, betaal ik het na ontvangst direct."

Zulke betaaldiensten klinken handig, maar het is volgens Christian Meijer van overheidsplatform Wijzer in Geldzaken vooral belangrijk om je goed te verdiepen in de gevolgen. Hij vertelt dat er verschillende varianten zijn van later betalen. "Soms zonder kosten, soms met een eenmalige opslag en soms zelfs via een lening voor een paar maanden. In de laatste twee gevallen betaal je in ieder geval meer dan wanneer je direct zou betalen."

“Je bent een stuk kritischer als je het geld meteen van je rekening ziet gaan.”
Christian Meijer, Wijzer in Geldzaken

In 2020 bleek uit onderzoek van Ruigrok Netpanel dat ruim een derde van de ondervraagde consumenten voor de optie koos om zijn online aankopen achteraf te betalen. In de leeftijdscategorie 25 tot 44 jaar gebeurde dat het vaakst, daar betaalde 43 procent achteraf.

Volgens Meijer spelen de diensten in de eerste plaats in op de 'betaalpijn' die je voelt bij een directe betaling. "Door niet direct te betalen stel je de 'betaalpijn' uit. Maar die pijn zorgt er juist voor dat je erachter komt of je de aankoop wel écht nodig hebt. Je bent een stuk kritischer als je het geld meteen van je rekening ziet gaan. Bovendien kan het zijn dat je straks meer moeite hebt om de rekening te betalen dan je nu denkt. Bijvoorbeeld door een onvoorziene uitgave als een kapotte auto of wasmachine."

We denken te rooskleurig over onze financiën

Gedragspsycholoog Martijn Pijs doet onderzoek naar geldgedrag. Ook hij noemt het uitstellen van 'betaalpijn' als risico bij achteraf betalen. "Vanuit de gedragspsychologie leren we dat mensen pijn het liefst vermijden of uitstellen. Ze zijn meer gefocust op de positieve kant van de aankoop.''

"Een betaalservice creëert voor een consument zekerheid bij online aankopen omdat ze het eerst thuis kunnen krijgen. Maar is het echt in het belang van de koper? Dat is niet zeker", zegt Pijs. "Als je vaak achteraf of in termijnen betaalt, verlies je makkelijker het overzicht over je financiën. Daarbij zijn mensen van nature geneigd om te rooskleurig na te denken over hun financiële toekomst. We overschatten onszelf."

Voor mensen die al schulden hebben, wordt het nóg lastiger. "Door de financiële stress zijn mensen minder in staat rationele beslissingen te maken. De voors en tegens van een aankoop worden niet goed afgewogen, met alle financiële gevolgen van dien."

Webshophouder: 'Ben verplicht hieraan mee te doen'

Voor webshophouder Christian Hijlkema uit Joure zijn betaaldiensten een vast onderdeel geworden van de betaalmogelijkheden. "Bijna een derde van onze klanten betaalt achteraf met een betaalservice. Daarbovenop zijn er ook nog mensen die in termijnen willen betalen."

"Je bent gewoon verplicht om hieraan mee te doen'', zegt Hijlkema. "Anders loop je achter en verlies je te veel klanten." Zijn eigen voorkeur? "Dat mensen direct betalen of desnoods via een creditcard. Op die manier hoeven wij geen commissie af te dragen aan de betaaldienst. Maar ook voor klanten zelf: mocht je de factuur vergeten, dan krijg je behoorlijke rentes boven op de betaling en zelfs boetes."

Ook Meijer van Wijzer in Geldzaken waarschuwt dat de kosten fors kunnen oplopen. "Bij een lening is de rente algauw 10 procent op jaarbasis en volgt er een BKR-registratie. Dat heeft weer consequenties bij andere aanbieders, zoals een hypotheekverstrekker. Die kan besluiten dat je minder hypotheek krijgt."