We praten liever niet over schulden, maar waarom lijkt financieel succes voor de meeste mensen ook taboe? Houdt de angst om als een vrekkige Dagobert Duck over te komen, met dollartekens in de ogen, zwemmend in een zee van geld, ons tegen?

Volgens de twaalfde editie van Global Wealth Report van Credit Suisse blijkt dat Nederland er afgelopen jaar 214.000 nieuwe miljonairs bij kreeg. Gefeliciteerd! Maar terwijl we iedere onbeduidende gebeurtenis - 'Hoera! Mijn hamster is jarig!' - op sociale media delen, wordt er over het aantikken van de magische grens van een miljoen euro vooral gezwegen.

Dat rijk worden niet op dezelfde felicitaties kan rekenen als de verjaardag van je hamster, weet Emily de Wilde (echte naam bekend bij redactie). Toen haar man vorig jaar zijn bedrijf verkocht, werden zij in één klap multimiljonair. En: kwam ze erachter dat je dit beter niet aan de grote klok kunt hangen.

“Toen collega's me vroegen wat ik nog kwam doen, was de lol er wel af.”
Emily de Wilde

Emily: "Als ik met vriendinnen ging lunchen, kwam steevast de opmerking dat ik wel betaalde, als grapje, maar toch. Mensen van wie ik het het minste verwachte, vroegen om hulp, want ik was toch niet opeens een vrek geworden? Toen collega's me vroegen wat ik nog kwam doen, terwijl ik veel plezier in mijn werk heb, was de lol er wel af. Financieel zorgeloos zijn is prachtig, maar opeens pasten we niet meer in ons leven. Daar heb ik serieus verdriet om gehad."

'Een rijke is machtig ten koste van anderen'

Onze negatieve houding ten opzichte van rijken, zit volgens financieel psycholoog Anne Abbenes diep geworteld in onze cultuur. "In sprookjes zijn de armen goed en de rijken geldwolven. Aristoteles koppelde rijkdom al aan onrecht en tot Dagobert Duck aan toe is onze cultuur doordesemd met het beeld: een rijke is slecht, arrogant, machtig ten koste van anderen."

Aan de andere kant ziet Abbenes de calvinistische weerslag: doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg. "Als je rijk bent, kun je dat maar beter niet laten merken."

“Als iedereen lid kan worden van de country club, steek je hem niet zo snel in de fik.”
Anne Abbenes, financieel psycholoog

Dat men bijvoorbeeld in Amerika een andere houding heeft naar welgestelden, komt volgens Abbenes omdat zij geen adel gekend hebben. "Zonder dat aangeboren klassenverschil, maar mét the American dream: als je hard werkt, kan iedereen rijk worden. Als iedereen de mogelijkheid heeft om lid te worden van de country club, steek je hem niet zo snel in de fik."

Onze gedachten en overtuigingen over geld botsen

Abbenes onderzoekt momenteel geldscripts in Nederland en België. "Geldscripts zijn onbewuste, diepgewortelde persoonlijke overtuigingen over geld, doorgegeven door onze ouders en grootouders en door de mensen om ons heen te observeren. Doordat onze gedachten niet altijd in lijn zijn met deze overtuigingen, kan er dissonantie ontstaan. Bijvoorbeeld: 'Ik wil ook wel zoveel geld maar dan ben ik inhalig'."

"Omdat geld op zo'n moment tegenstrijdige emoties oproept, ga je zoeken naar overtuigingen om je gedachten en emoties erover op één lijn te laten lopen. Dus dan ga je het afkraken", legt Abbenes uit. "Hij of zij heeft rijke ouders, heeft geluk gehad."

Een ander gevolg is dat iemand die plotseling veel geld verwerft niet meer in de groep past en wordt buitengesloten. Abbenes: "Vroeger had het een dodelijke afloop als je uit de stam werd gezet, dus was het belangrijk om net zo te zijn als iedereen in de stam." Dus passen gefortuneerden zich aan. "Daarom zwijgen ze erover, of ziet kroonprinses Amalia af van haar uitkering van 1,6 miljoen per jaar, daarom is er de Balkenende-norm. Het sijpelt door in alles."

Heeft Emily nog een tip voor haar nieuwe medemiljonairs? "Jijzelf kunt rijkdom misschien onbelangrijk vinden, maar je omgeving heeft er wel degelijk een mening over. Accepteer dat. Het laat je ook zien wie je echte vrienden zijn, dus dat is uiteindelijk goed."