Een op de vijf vrouwen is ooit fysiek mishandeld door een partner of ex-partner. Van arm tot rijk, partnergeweld treft vrouwen in voornamelijk heteroseksuele relaties uit alle sociale lagen, toont recent onderzoek van kennisinstituut Atria aan. Financiële onafhankelijkheid beschermt kortom niet tegen partnergeweld – het kan het zelfs triggeren. Al kan het óók helpen met het ontsnappen aan een gewelddadige relatie.

Dat ook financieel onafhankelijke vrouwen slachtoffer kunnen worden van partnergeweld, weet ervaringsdeskundige Ester Wijnen (49). "Ik heb van mijn 24e tot 32e in een gewelddadige relatie gezeten", vertelt ze. "Niet alleen met fysiek geweld, zoals schoppen en naar de keel grijpen, maar ook psychisch geweld." Ondertussen timmerde ze gewoon verder aan de weg in haar carrière. "Ik had een goede baan en niemand op mijn werk wist wat zich afspeelde in mijn privéleven."

Dat ging acht jaar lang zo door. "Schaamte speelde een heel grote rol. Ik dacht dat ik het zelf moest oplossen. Nog steeds vraag ik me af: heeft het partnergeweld acht jaar lang kunnen voortduren juist omdat ik hoogopgeleid en financieel onafhankelijk was? De schaamte was groot", vertelt ze.

“Bij slachtoffers van partnergeweld denken we al gauw aan vrouwen die in armoede leven.”
Suzanne Bouma, Atria

De beeldvorming omtrent partnergeweld draagt mogelijk bij aan de schaamte onder financieel onafhankelijke vrouwen, bevestigt Atria-onderzoeker Suzanne Bouma. "Bij slachtoffers van partnergeweld denken we al gauw aan vrouwen die in armoede leven of werkloos zijn. Zij hebben vaak geen alternatieve middelen en kloppen dan aan bij formele hulpinstanties zoals Veilig Thuis. Hierdoor is deze groep zichtbaarder dan de financieel onafhankelijke vrouwen die ook slachtoffer zijn van partnergeweld, maar zelf toegang hebben tot alternatieve middelen om de relatie te doorbreken."

Statusverlies door hoger inkomen van de vrouw

Financiële onafhankelijkheid van vrouwen kan partnergeweld binnen relaties zelfs triggeren. "Er zijn verbanden aangetoond tussen betaald werk en het meemaken van partnergeweld", legt Bouma uit. "Als jij in een relatie zit waar de traditionele rolverdeling de norm is - de man als kostwinner en de vrouw thuis of die werkt voor 'erbij' - kan het schuren als hierin iets verandert. Als de vrouw plots meer gaat werken en/of meer gaat verdienen, kan de man namelijk het gevoel hebben van statusverlies. En dat kan weer een aanleiding zijn om geweld te gebruiken om die machtspositie terug te krijgen."

Wijnen herkent dit beeld. "Mijn ex-partner en ik deelden nog een gezamenlijke rekening voor de kinderen. Ik deed alle uitgaven voor hen, maar mijn partner en ik hadden continu gedoe over de keuzes die ik daarin financieel maakte. Geld was voor hem ook een soort dwangmiddel." Onderzoeker Bouma noemt dit economisch geweld. "Een vrouw kan op papier financieel onafhankelijk zijn, maar in de praktijk door haar controlerende partner bijvoorbeeld toch geen toegang hebben tot de financiële middelen."

Het risico op partnergeweld wordt dus niet kleiner door financieel onafhankelijk te zijn; integendeel. Toch pleit Bouma voor de financiële onafhankelijkheid van vrouwen. "Als de traditionele normen veranderen, hoeft het geen trigger meer te vormen als een vrouw financieel onafhankelijk is", legt ze uit.

Emotionele steun en fysieke veiligheid op het werk

Daarnaast speelt het hebben van werk en een eigen inkomen ook een positieve rol in het doorbreken van de cirkel van partnergeweld. Bouma: "Dat wil zeggen dat vrouwen door te werken sneller toegang tot financiële middelen hebben om uit een gewelddadige relatie te stappen. En niet alleen dat, ze kunnen ook emotionele steun en fysieke veiligheid vinden op hun werkplek."

“Ik vond het een fijn idee dat ik straks mijn eigen veilige plek kon creëren.”
Ester Wijnen

Haar financiële onafhankelijkheid was voor ervaringsdeskundige Ester Wijnen niet alleen een vloek, maar ook een zegen. "Ik wist in ieder geval dat ik zelf een huis kon kopen en niet drie-hoog-achter zou belanden", vertelt ze. "Ik vond het een fijn idee dat ik straks mijn eigen veilige plek kon creëren. Mijn hypotheekadviseur vertelde mij ook dat de meeste gescheiden vrouwen niet genoeg inkomen hebben om een eigen huis te kopen. Ik gelukkig wel."