Kan ik beter aflossen of sparen, voor zonnepanelen of een warmtepomp gaan, wel of geen makelaar in de arm nemen? In de rubriek Het gelddilemma leggen we twee alternatieven naast elkaar die invloed hebben op je geldzaken. Deze keer: Ben je goedkoper uit in de supermarkt of in de boodschappenapp?

Die vraag wordt - naarmate de coronacrisis langer aanhoudt - met de dag relevanter. Vorig jaar deden drie op de tien Nederlanders hun boodschappen weleens online volgens brancheorganisatie Thuiswinkel.org. Inmiddels is een deel van hen nu nog vaker boodschappen gaan doen via apps en websites.

Als je naar de kale cijfers kijkt zie je al snel waar je het goedkoopst uit bent. Boodschappen doen via de app Picnic (gratis levering incluis) is in principe altijd de goedkoopste optie volgens de recentste vergelijking van de Consumentenbond. Tenzij je toevallig in een grote stad bent: daar kom je weleens een fysieke Jumbo-super tegen met nóg lagere prijzen (de meeste andere supermarktketens hanteren dezelfde prijzen in het hele land).

Al struinend door de supermarkt laten we ons verleiden

Maar de vergelijking van de Consumentenbond zegt weinig over wat en hoeveel we uiteindelijk in de praktijk afrekenen als we boodschappen doen.

"We zien uit onderzoek dat mensen online andere keuzes maken dan in een fysieke winkel. Online denken mensen meer vooruit, nu in tijden van lockdowns weet je ook dat je soms dagen moet wachten totdat het eten er is", zegt Ellen van Kleef, universitair hoofddocent marketing en consumentengedrag bij Wageningen University. Het effect hiervan is dat online shoppers meer groenten en fruit en minder snacks zijn gaan kopen dan mensen die boodschappen doen in een fysieke supermarkt.

De mogelijkheden om consumenten te verleiden om impulsieve aankopen te doen is nog steeds groter in supermarkten dan in een boodschappenapp, zegt Van Kleef. "De fysieke winkel is anders georganiseerd, op een manier dat je veel lekkernijen en ongeplande dingen koopt. In een app zie je nog steeds vooral plaatjes."

'Boodschappenapp is geen heilige graal'

Er is tot nu toe weinig academisch onderzoek gedaan naar hoe online supermarkten precies gebruikmaken van je data om je te verleiden om meer geld uit te geven, zegt Koert van Ittersum, hoogleraar marketing en consumentenwelzijn aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij verwacht wel dat het bedrag dat in je digitale winkelmand wordt getoond een afremmend effect heeft op je koopdrang, iets wat ook ziet onder consumenten de geconfronteerd worden met hun totale uitgaven tijdens het winkelen.

“Het gevolg van rationeel boodschappen doen kan zijn dat je later naar de supermarkt rent omdat je zin hebt in iets lekkers.”
Koert van Ittersum, hoogleraar marketing en consumentenwelzijn

Toch is de boodschappenapp volgens Van Ittersum "geen helige graal" als je zo min mogelijk geld wil uitgeven. "In een app doen mensen meer rationeel boodschappen. Het gevolg kan zijn dat je vrijdagavond naar de supermarkt rent omdat je zin hebt in iets lekkers, en dan koop je impulsief een hele hoop producten waardoor je uiteindelijk juist nog duurder uit bent. Het is belangrijk om dit spanningsveld vanuit een consumentenperspectief goed in ogenschouw te houden."

Met al deze menselijke karakteristieken in je achterhoofd, waar ben je het goedkoopst uit? Volgens de deskundigen heb je twee opties: of je plant heel goed vooruit en spreidt je inkopen over verschillende supermarkten - wellicht is de yoghurt in de aanbieding in de supermarkt en is het wc-papier momenteel het goedkoopst in de app. Deze werkwijze kost veel tijd en discipline. De andere optie is om voor die bezorgapp met de laagste prijzen te gaan. Maar dan wel mét wat huismerkchocola en andere lekkernijen in je digitale mandje.