Contactloos betalen, een Tikkie versturen of digitaal geld overmaken is voor velen al vanzelfsprekend. Het gebruik van contant geld is door de coronacrisis echter nog sterker afgenomen. Is het einde van cash nabij? "De komende tien jaar kan ik me dat niet voorstellen."

Voor de coronacrisis werd 32 procent van de aankopen contant afgerekend, blijkt uit recent onderzoek van De Nederlandsche Bank (DNB). Tijdens de pandemie is dit aandeel snel gedaald tot 20 procent in oktober. "Dat heeft onder andere te maken met de winkeliers", vertelt DNB-beleidsmedewerker Esther van den Kommer. "Toen de crisis begon, stimuleerden bijvoorbeeld supermarkten contactloos betalen. Er heerste toen ook nog een onterechte vrees dat contant geld kon bijdragen aan de verspreiding van corona."

Ondanks de verdere afname van het aantal contante betalingen verwacht financieel psycholoog Anne Abbenes niet dat we na de coronacrisis van cashgeld af zijn. "We zijn niet zo gek op veranderingen, ons brein vindt dat lastig. Mensen zijn gewoontedieren."

“Veel ouderen die actiever op de iPad zijn geworden, kiezen mogelijk ook na de crisis voor de pinpas.”
Anne Abbenes, financieel psycholoog

"De kans is wel groot dat een deel van de mensen die een voorkeur voor cash had er anders over is gaan denken door de coronacrisis", stelt ze. "Bijvoorbeeld ouderen die opeens actiever zijn geworden met de iPad. Zij zullen misschien ook na de crisis kiezen voor betalingen met de pinpas, omdat ze zich tijdens de crisis aan de nieuwe situatie hebben aangepast."

'20 procent geeft voorkeur aan contante betalingen'

De komende tien jaar zal contant geld een cruciale rol in de samenleving blijven spelen, voorspelt Van den Kommer. "Ik kan me niet voorstellen dat contant geld de komende tien jaar verdwijnt. Geld moet toegankelijk blijven voor de 20 procent die nu de voorkeur geeft aan contante betalingen."

"Dat zijn vooral mensen die bijvoorbeeld niet met alle digitaliseringen mee kunnen komen", legt ze uit. "Daarom is het belangrijk dat we zorgen dat de infrastructuur - bijvoorbeeld geldautomaten en de acceptatie van contant geld door winkeliers - op een bepaald niveau blijft. De gebruiker staat centraal."

Pin-on­lybordjes doemen steeds vaker op bij supermarktkassa's. Toch valt het feitelijk gezien mee met de pin-onlywinkels. Nog altijd 96 procent van de winkeliers accepteert contant geld, blijkt uit onderzoek van DNB.

'The pain of paying' ontbreekt bij pinnen

Nieuwere betaalvormen zoals contactloos betalen zijn wel een stuk efficiënter dan contante betalingen. "Contactloos betalen heeft echter geen psychologische voordelen. Dat geldt wel voor contante betalingen", weet Abbenes.

"Bij contante betalingen heb je te maken met de 'pain of paying' - je neemt fysiek afscheid van een bezit", legt ze uit. "Ons brein registreert dat als verlies, waardoor het 'pijn' doet om cashgeld uit te geven. Hierdoor denk je kritischer na over uitgaven. Ergens een kaart tegenaan houden, is makkelijker."

Dat cash op de lange termijn gaat verdwijnen, is volgens Abbenes desondanks onvermijdelijk. "Het is wel belangrijk dat banken deze verandering positief aanvliegen", vertelt de financieel psycholoog. "Als je mensen iets oplegt, werkt het vaak averechts."

Volgens haar is het zaak dat banken digitale betaalvormen goed afstemmen op de belevingswereld van mensen die liever kiezen voor contante betalingen. "Dat kan bijvoorbeeld door een aparte boodschappenrekening met pinpas aan te bieden voor ouderen en de digitale inrichting goed te laten aansluiten bij deze doelgroep."

Het einde van contant geld blijft voorlopig toekomstmuziek, denkt Van den Kommer. "Er worden nog zó veel contante transacties gedaan. Niet alleen in Nederland, maar ook in het buitenland." De beleidsmedewerker verwijst naar Duitsland, waar cash nog duidelijk de overhand heeft. "Over dertig jaar zal het misschien anders zijn", besluit ze. Maar dat is nog ver weg.