Nederlanders moeten steeds meer zelf voor de oude dag zorgen. Door de versobering van pensioenregelingen was die ontwikkeling al een tijd aan de gang en met de invoering van een nieuw pensioenstelsel wordt dat alleen maar meer. Daarbij is het belangrijk om goed na te denken over zowel de uitgaven nu en straks als over de erfenis, legt hoogleraar empirische micro-economie Marike Knoef uit.

In de laatste decennia van de vorige eeuw was pensioen vrij eenvoudig. De meeste mensen bouwden automatisch pensioen op bij hun werkgevers. Ze hadden er amper omkijken naar en konden ervan uitgaan dat het genoeg zou zijn voor een goede oude dag. Door verschillende ontwikkelingen moeten ze echter steeds meer zelf keuzes maken.

"Uit wat er bekend is over het nieuwe pensioencontract blijkt dat het meer mogelijkheden biedt om in de toekomst keuzes toe te laten. Daarnaast hebben we steeds meer zzp'ers die zelf verantwoordelijk zijn voor hun pensioenopbouw", zegt Knoef, die naast hoogleraar economie ook bestuurslid is van pensioennetwerk Netspar.

Een voorbeeld van een nieuwe keuzemogelijkheid die waarschijnlijk komt, is om bij pensionering 10 procent van het pensioen ineens te ontvangen. Dit heet ook wel een lumpsum. Een ander voorbeeld is dat sinds 2016 mensen met een zogenaamde premieregeling mogen kiezen of ze na pensionering willen doorbeleggen of liever voor een vaste uitkering gaan.

Totaalplaatje van financiële oude dag

Als mensen kiezen is het belangrijk dat ze zich een beeld vormen van al hun financiën, legt Knoef uit. "Werknemerspensioen is maar één inkomstenbron. Mensen hebben ook AOW, eventuele pensioenproducten die ze zelf afsluiten, spaartegoeden en zo'n 60 procent van de huishoudens heeft een eigen huis. Dat zijn allemaal dingen die mensen in het totaalplaatje mee zouden moeten nemen. En het gaat er ook om hoeveel ze nodig hebben."

Uitgaven voor kinderen en erfenis

Het is daarbij belangrijk om in kaart te krijgen hoe de uitgaven tot aan pensionering eruit zien, gaat ze verder. Dat bepaalt namelijk hoeveel je eventueel extra wil sparen voor pensioen. "Je wilt je geld netjes verdelen over je leven. Daarbij spelen kinderen een grote rol. Die zorgen ervoor dat je als huishouden op bepaalde momenten meer geld nodig hebt dan op andere momenten. Later wil je de studerende kinderen misschien ondersteunen, of een erfenis nalaten."

“Pensioen is een verzekering voor het risico dat je lang leeft.”
Hoogleraar Marike Knoef

Hoe werken deze overwegingen dan door bij een keuze voor een bedrag ineens? "Dat gaat dan over het uitgavenpatroon na pensionering. Als je bijvoorbeeld een hypotheek hebt die op je zeventigste is afgelost waardoor je minder woonlasten krijgt, kan dat een reden zijn om voor een lumpsum te gaan. Daarnaast speelt de wens om geld na te laten een rol. Pensioen is een verzekering voor het risico dat je lang leeft. Als je per ongeluk kort leeft, vind je het niet erg als er veel op je bankrekening staat dankzij de lumpsum."

Vasthouden aan keuzes

Knoef adviseert om in ieder geval op tijd een plan te maken en daar vervolgens aan vast te houden. "Als er iets onverwachts gebeurt, kan dat een goede reden zijn om een plan te wijzigen. Maar in principe geldt dat, als er geen onverwachte gebeurtenissen zijn, je het beste bij je plan kan blijven."