Belastingen, aftrekposten en toeslagen: we hebben er nogal wat. Maar waar zijn ze precies goed voor en waar komen ze vandaan? In Jouw belastingcenten nemen we elke keer een andere toeslag of belasting onder de loep. Deze keer: de zorgtoeslag.

De afgelopen maanden was er veel negatieve aandacht voor de Belastingdienst en met name de toeslagen. Je zou kunnen zeggen dat dat verhaal begon met de zorgtoeslag. Dit is namelijk de eerste toeslag die ooit bedacht werd, om later opgevolgd te worden door drie andere extraatjes voor burgers.

Inmiddels ontvangen 4,5 miljoen huishoudens de zorgtoeslag, de uitbetalingen bedroegen vorig jaar in totaal 4,9 miljard euro. Sinds 2015 krijgen steeds meer huishoudens de toeslag en die trend zal volgens een woordvoerder bij de Belastingdienst alleen maar doorzetten de komende jaren. Een uit de hand gelopen systeem, meent Nicole Gubbels, docent fiscale economie bij de universiteit van Tilburg.

"Het gaat om ontzettend veel geld dat wordt rondgepompt. Of het ooit de bedoeling was dat zoveel mensen toeslagen zouden ontvangen? Ik denk niet dat beleidsmakers, toen dit systeem werd bedacht, zich realiseerden welke omvang het herverdelen van geld zou krijgen."

Recht op zorgtoeslag met inkomen onder 30.000 euro

De zorgtoeslag zag het daglicht samen met het nieuwe zorgstelsel in 2006. Het ziekenfonds werd onderdeel van het verleden en iedereen werd verplicht een eigen zorgverzekering af te sluiten. De zorgtoeslag is er om mensen met een laag inkomen of pensioen te helpen om hun verzekering te betalen.

Dit jaar hebben alleenstaanden met een jaarinkomen onder de 30.000 euro recht op de toeslag; voor partners is de limiet een verzamelinkomen van 38.500 euro. Maximaal ontvangen burgers rond 100 euro aan zorgtoeslag per maand, afhankelijk van hun inkomen en gezinssituatie.

Sinds een aantal jaar is de toeslag ook vermogensafhankelijk. Je mag niet meer dan 116.613 euro aan vermogen hebben om de toeslag te ontvangen, ofwel 147.459 euro samen met een partner.

Een groot deel van de negatieve berichtgeving rondom de toeslagen de laatste jaren gaat over het massale terugvragen van uitbetaald geld. Op een peildatum in juni 2018 stond er bij de Belastingdienst in totaal voor euro 1,4 miljard aan terugvorderingen uit, volgens een rapport van de Rekenkamer.

Kleinste foutmarge bij zorgtoeslag

Vergeleken met de drie andere toeslagen lijkt de foutmarge het kleinst te zijn bij de zorgtoeslag: de hoogte van een terugvordering is gemiddeld 17 procent van het nettomaandinkomen bij deze toeslag, of 327 euro. Bij de huurtoeslag is de terugvordering gemiddeld 43 procent van het nettomaandinkomen: 658 euro.

De zorgtoeslag is ook de enige toeslag waarvoor het aantal terugvorderingen niet groeit. Je zou je kunnen afvragen of dit echt een teken van succes is. Toeslagen minder vaak terugvragen van burgers is wel een uitgesproken doel van het kabinet, een gevolg van de toeslagenrommel in de laatste jaren. De Rekenkamer concludeert in haar rapport dat dit alleen is geslaagd als het gaat over de zorgtoeslag.

Wat er met de zorgtoeslag gaat gebeuren hangt nauw samen met het lot van het hele toeslagenstelsel. Steeds meer beleidsmakers willen het systeem helemaal schrappen. Economen die NU.nl heeft gesproken vinden dat niet per se nodig.

Zeker ruimte voor verbetering van zorgtoeslag

Wat de zorgtoeslag betreft is er zeker ruimte voor verbeteringen, meent Bas Jacobs, hoogleraar economie en openbare financiën aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Hij vindt het scheef dat mensen hun hele zorgtoeslag kwijtraken als ze 1 euro te veel vermogen hebben of als ze een maand ietsje meer gaan verdienen.

"Dit is een ontwerpfout van de overheid. Het leidt tot enorme terugvorderingen en mensen kunnen niet goed inschatten of ze wel of niet recht hebben op toeslag", zegt Jacobs. Hij pleit voor geleidelijke vermogens- en inkomensgrenzen voor de zorgtoeslag. Dan voorkom je dat uitbetalingen onverwacht worden stopgezet of - nog erger - worden teruggeëist door de fiscus.

Een andere vaak voorgestelde verbetering is de dat bedragen gebaseerd worden op het inkomen van het afgelopen jaar, in plaats een schatting van het inkomen in het huidige jaar.

In december stemde de Tweede Kamer unaniem voor een motie die de zorgtoeslag in de prullenbak wil gooien, samen met de drie andere toeslagen. Het is nu aan het kabinet om uit te vogelen of, en zo ja hoe, dit kan gebeuren.