Belastingen, aftrekposten en toeslagen: we hebben er nogal wat. Maar waar zijn ze precies goed voor, en waar komen ze vandaan? In Jouw belastingcenten nemen we elke keer een andere toeslag of belasting onder de loep. Deze keer: aparte belastingen - uit het verleden en in de toekomst.

Wat raar is, hangt natuurlijk af van aan wie je het vraagt. Dat gezegd hebbende zit het verleden vol belastingen die velen van ons tegenwoordig absurd vinden. Wat dacht je bijvoorbeeld van belasting op haarpoeder? Dit was een manier om rijkdom te belasten in het negentiende eeuw. Als je haarpoeder nodig had was je zeker in bezit van een pruik en dan was je ongetwijfeld rijk, was de redenering.

"Mensen vertrouwden de fiscus niet. Je boekhouding aan de Belastingdienst laten zien - nee, daar was er geen sprake van", vertelt conservator Anne-Marieke van Schaik bij het Belasting & Douane Museum, waar ze ooit een hele tentoonstelling maakten over absurde belastingen.

“Over vijftig jaar denk ik dat we zullen terugkijken en zeggen 'hoe kon dat?'”
Nicole Gubbels, docent fiscale economie

Begin negentiende eeuw was de fiscus echter gewezen op het tellen van tekens op vermogens: Ramen (glas was duur), pruiken en deuren werden extra belast. Het gevolg: mensen spijkerden ramen en deuren dicht. Dit had geen goede invloed op de volksgezondheid en eind negentiende eeuw werden de deur- en raambelastingen dan ook afgeschaft.

Belast voor een baan die je niet hebt

Hoe bezit belast moet worden blijft wel een lastige voor de fiscus. Op de vraag welke hedendaagse belasting we in de toekomst wel eens gek zouden kunnen vinden, is het antwoord van docent fiscale economie Nicole Gubbels glashelder: "De forfaitaire belasting op rendement in box 3! Het is heel erg. Over vijftig jaar denk ik dat we zullen terugkijken en zeggen 'hoe kon dat?'"

De taks houdt in dat winst en belasting op aandelen en spaargeld worden berekend met standaardformules door de Belastingdienst. Dit is administratief makkelijk en dus goedkoop. Maar 'makkelijk' is niet voldoende om het zo te doen, volgens Gubbels.

"Het is alsof ik tegen jou zou zeggen: oké je hebt een opleiding journalistiek dan belast ik je ook voor de typische inkomen voor een journalist - ook als je zo'n baan niet hebt!", zegt Gubbels, die werkzaam is aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, en tevens bijzonder hoogleraar estate planning is bij de universiteit van Tilburg. "De forfaitaire belasting geeft de wetgever een robuuste, voorspelbare opbrengst. Maar het leidt er ook toe dat sommigen wel 200 procent - of zelfs meer - belasting betalen op hun rendement."

Huidige plannen gaan niet ver genoeg

Kabinet, onderzoekers en burgers zijn het eens dat box 3 anders moet. Maar de plannen die er nu liggen om de wetgeving te veranderen gaan niet ver genoeg, meent Gubbels.

"En waarom zou het jaren moeten duren? We hebben box 3 al achttien jaar, het is ongelooflijk. Het lukt heel veel andere landen om het daadwerkelijke rendement op vermogen te belasten. Dat zouden we in Nederland ook kunnen doen, als er maar de politieke wil was."

Nog een hedendaagse belasting die we over vijftig jaar gek zullen vinden is is de vennootschapsbelasting. Dat denkt in ieder geval Arjan Lejour, programmaleider publieke financiën bij het Centraal Planbureau (CPB) en hoogleraar belastingen aan de universiteit van Tilburg.

Nieuwe technologieën zoals blockchain

"Die belasting heeft een oude constructie en werd ooit ingevoerd op winst van aandeelhouders. In de toekomst zal je - met nieuwe technologieën zoals blockchain - precies weten wie de aandeelhouders zijn en dan zal je dividend ook veel makkelijker en slimmer kunnen belasten."

Iets anders dat gek is voor deze tijd zijn de verschillende btw-tarieven. Vervang ze met één tarief, stellen hoogleraren economie Sijbren Cnossen en Bas Jacobs. Mensen met hogere inkomens besteden namelijk een groter deel van hun geld aan laagbelaste dingen (zoals kunst en personenvervoer) en "trekken daardoor tweemaal zoveel profijt van het lage btw-tarief", volgens de hoogleraren.

De vraag is ook of we verschillende belastingschijven voor de inkomstenbelasting apart zullen vinden in de toekomst, nu de taks steeds platter wordt. Sinds 1 januari zijn er maar twee schijven over. In de rekenvoorbeelden van de Rijksoverheid houden alle Nederlanders meer geld over met het tweeschijvenstelsel, in combinatie met de verhoogde belastingkortingen.

Maar: Het vooruitgaan is niet alleen te danken aan het tweeschijvenstelsel maar ook aan het feit dat de salarissen omhoog zullen gaan in 2020, concludeert CBS in een rapport. Ook al stelt het Rijk dat alle Nederlanders "in het algemeen" vooruit zullen gaan met het nieuwe stelsel. De grote winnaars zijn de 20 procent Nederlanders die al het meest verdienen.