Belastingen, aftrekposten en toeslagen: we hebben er nogal wat. Maar waar zijn ze precies goed voor en waar komen ze vandaan? In Jouw belastingcenten nemen we elke keer een andere toeslag of belasting onder de loep. Deze keer: de fiscale jaarruimte.

Wie ondernemer is, kan moeilijk ontsnappen aan de marketing van de pensioenbedrijven. "Laat je fiscale voordeel niet liggen!", kopte een financiële dienstverlener kortgeleden.

De tekst is veelbelovend: "Heb jij als ondernemer nog niets voor je pensioen geregeld? Dat is zonde, want zo laat je veel fiscaal voordeel liggen!"

Het gaat hier om de fiscale jaarruimte, een regeling die de fiscus heeft bedacht voor mensen die te weinig pensioen opbouwen. Volgens een grove vuistregel (waarmee niet iedereen het eens is) heb je een pensioentekort als je toekomstige pensioen lager is dan 70 procent van je laatste brutoloon voordat je met pensioen gaat. Zo'n tekort krijgen vooral mensen die amper of weinig hebben gewerkt, ondernemers en anderen zonder werknemerspensioen.

Lege pensioenpotten aanvullen

Er doen veel wilde verhalen de ronde over de jaarruimte. Zo zou de Belastingdienst jou met deze maatregel helpen om lege pensioenpotten te vullen. Klinkt natuurlijk fantastisch, maar het klopt niet, zegt Bastiaan Starink, docent fiscale en civielrechtelijke aspecten van toekomstvoorzieningen bij de universiteit van Tilburg. Hij vindt de marketing van de pensioenbedrijven dan ook overdreven.

"De fiscale jaarruimte laat je een bedrag - maximaal zo groot als de in dat jaar niet benutte pensioenpremie - storten in een lijfrente. Over dat bedrag betaal je nu geen belasting - dát is het voordeel", zegt Starink. "Als je met pensioen gaat, moet je wél belasting betalen. De fiscale jaarruimte is dus niet een heel groot cadeau dat je misloopt als je het niet gebruikt."

Uitstel van belasting betalen

De fiscale jaarruimte is dus een uitstel van belasting. Onder de streep betekent het dat de fiscus jaarlijks zo'n 376 miljoen euro misloopt aan uitgestelde belastinginkomsten. Rond 300.000 mensen maakten in 2017 gebruik van hun fiscale jaarruimte. Samen hebben ze bijna 400 miljoen euro aan pensioenpremies mogen aftrekken van hun inkomstenbelasting.

Zou je dit ook willen? Dan moet je allereerst een pensioentekort hebben. Dat kan je checken door informatie over je inkomsten in te vullen bij de Belastingdienst.

Stel, de fiscus concludeert dat je een jaarruimte hebt van 1.000 euro. "Dan kan je tot 1.000 euro storten in een lijfrente. Vervolgens moet je dit verwerken in je aangifte tijdens de aangifteseizoen. Als je dat niet doet, dan loop je dat hele fiscale voordeel met de jaarruimte mis", zegt pensioenadviseur Marcel Wallage.

Mensen bemoedigen bezig te zijn met later

Als je die 1.000 euro in een lijfrente heb gestort hoef je nu geen inkomstenbelasting te betalen over dat bedrag. Stel, je gaat over twintig jaar met pensioen en door rendement is je lijfrente dan 1.500 euro waard. Op dat moment moet je wel belasting betalen over de uitkering. Het grote voordeel is dat de belasting op pensioen lager is dan de belasting op inkomen.

"Nog een voordeel is dat het geblokkeerd geld is - je kan niet zomaar je geld uit een lijfrente halen", zegt Wallage. "Ook al zijn mijn klanten gerenommeerde advocaten en hoogleraren. Ze willen niet bezig zijn met later. Maar door een lijfrente worden ze gedwongen om een beetje bezig te zijn met later."

Mensen bemoedigen om bezig te zijn met later is ook de achterliggende gedachte van de fiscale jaarruimte. Fiscale voordelen om geld opzij te zetten voor de oude dag bestaan al decennia. Maar de voorwaarden zijn steeds strenger geworden.

Rendement op bankspaarlijfrente

Sinds de jaren negentig mag je bijvoorbeeld alleen sparen via een lijfrente die daadwerkelijk bedoeld is voor de oude dag - tenminste: als je gebruik wil maken van dit belastingvoordeel. Sinds 2003 is de fiscale jaarruimte alleen een optie voor mensen met een pensioentekort.

Het rendement op bankspaarlijfrente is de laatste jaren laag geweest. De enige groep die echt baat heeft bij dit product - en dus bij de fiscale jaarruimte - zijn ondernemers die nog decennia hebben om pensioen op te bouwen, volgens docent Starink.

Maar in de praktijk vermijdt juist deze groep de lijfrentes, toont onderzoek van het Centraal Planbureau (CPB): zzp'ers plannen wel voor de oude dag. Maar liever door hun koophuis af te betalen dan een lijfrente te tekenen. Hierdoor laten ze ook de voordelen van de fiscale jaarruimte liggen.