Belastingen, aftrekposten en toeslagen: we hebben er nogal wat. Maar waar zijn ze precies goed voor en waar komen ze vandaan? In Jouw Belastingcenten nemen we elke keer een andere toeslag of belasting onder de loep. Deze keer: de 30 procent-regeling. Of expatsubsidie, zoals de regeling ook wel wordt genoemd.

Een Indiase ICT-expert met een masterdiploma en een jaarsalaris boven de 50.000 euro, woonachtig in Amsterdam. Dat is de typische ontvanger van de zogeheten 30 procent-regeling voor inkomende werknemers.

Kort gezegd doet de regeling het volgende: mensen van buiten Nederland mogen hier voordelig komen werken als ze een zeer gewilde competentie hebben die amper te vinden is in ons land. Als ze aan deze en een aantal andere voorwaarden voldoen, krijgen ze het voordeel: over 30 procent van hun salaris hoeven ze jarenlang geen belasting te betalen.

Waarom eigenlijk?

"Inkomende werknemers hebben hogere kosten. Denk aan duurdere internationale scholen, dubbele woonlasten en verhuis- en inrichtingskosten", zegt een woordvoerder bij de Belastingdienst. Hoe hoog die extra kosten precies zijn en of ze überhaupt bestaan, controleert niemand. Dat hoeft ook niet. Hetzelfde vrijstellingspercentage voor iedereen (30 procent dus) en het ontbreken van controle, houdt de administratieve kosten voor de Belastingdienst laag.

Belastingvoordeel kost 1 miljard euro

Vorig jaar maakten ruim 85.000 inkomende werknemers gebruik van de 30 procent-regeling; driekwart van hen waren man. De korting kostte Nederland 1,1 miljard euro in 2018. Ter vergelijking: de hypotheekrenteaftrek kostte de fiscus 10,6 miljard euro en de algemene heffingskorting 19,9 miljard euro.

“Dan is 30 procent belastingvrij inkomen tijdens acht jaar te veel”
Arjan Lejour, hoogleraar belastingen

Steeds meer expats maken gebruik van de belastingvrijstelling, toont een evaluatie van consultancyfirma Dialogic. Tussen 2015 en 2020 zal het zogeheten budgettaire belang (dat is hoeveel ruimte een maatregel krijgt in de begroting) van de 30 procent-regeling volgens de laatste Miljoenennota met 8 procentpunt per jaar groeien.

Veel mensen vinden dit onterecht. Hoogopgeleide, jonge (de typische gebruiker van de regeling is onder de 35), gezonde werkenden met hoge salarissen hebben geen extra voordelen nodig van de fiscus, is de redenatie. Tegenstanders van immigratie voegen nog een laag toe in hun kritiek: dit komt alleen buitenlanders ten goede. De verliezers zijn arme, zieke Nederlanders die het eigen risico van de zorgverzekering niet kunnen betalen, aldus PVV-politicus Tony van Dijck een paar jaar geleden.

De wederopbouw van Nederland

In dat licht is het oorspronkelijke argument achter de 30 procent-regeling waarschijnlijk wat opvallend: de wederopbouw van Nederland.

Na de Tweede Wereldoorlog waren de infrastructuur en economie van Nederland zwaar aangetast. Vooral economen en technische experts waren tijdens de wederopbouw gewild. Een kostenaftrek voor tijdelijke buitenlandse werknemers was het eerste fiscale trucje om de juiste expertise hiernaartoe te trekken.

In de jaren negentig veranderde de kostenaftrek in een vergoedingsregeling van 35 procent voor zogeheten extraterritoriale kosten. Sinds de laatste remake van het belastingstelsel in 2001 hebben expats te maken met de regeling zoals we deze nu kennen: 30 procent van het inkomen blijft onbelast voor inkomende werknemers die aan een aantal eisen voldoen. Zo moeten ze voordat ze hier komen werken minimaal zestien maanden meer dan 150 kilometer van de Nederlandse grens hebben gewoond. Ook moeten ze een bijzondere expertise hebben die hier amper te vinden is.

Werknemer met 'specifieke deskundigheid'

De eisen klinken misschien streng. Maar volgens critici zijn de voorwaarden veel te riant.

"Zeker, als je verhuist maak je extra kosten. Maar veel van die kosten zijn eenmalig. Dan is 30 procent belastingvrij inkomen tijdens acht jaar te veel", stelt Arjan Lejour, hoogleraar belastingen en openbare financiën aan de Universiteit van Tilburg.

Op zich is het een goede regeling die nog steeds de juiste experts naar Nederland trekt om de samenleving te verbeteren, meent Lejour, die ook programmaleider publieke financiën is bij het Centraal Planbureau (CPB). "Maar nu is het te makkelijk om gezien te worden als een werknemer met een 'specifieke deskundigheid'. Als je het alleen voor de hogere inkomens zou doen zou de regeling meer effect hebben", zegt Lejour.

Jaarsalaris van minimaal 28.690 euro

Het werkt namelijk zo: volgens de fiscus bezit je een 'specifieke deskundigheid' wanneer je jaarsalaris boven een bepaald bedrag ligt. Een expat met een masterdiploma moet bijvoorbeeld minimaal 28.690 euro verdienen om gebruik te maken van de belastingvrijstelling.

Ook consultancybureau Dialogic concludeert dat de regeling te riant is geweest, en daardoor niet efficiënt is. Als gevolg van dat rapport laat het kabinet het voordeel voor expats krimpen. Vanaf dit jaar mogen expats maximaal vijf jaar gebruikmaken van de vrijstelling, in plaats van acht.