Wat is de overeenkomst tussen een bever, Enzo Knol, de wolf, het Beemsterlandschap en Meneer de Uil? Ze hebben hun eigen munt, en dit is waarom.

Je hand ophouden voor wat wisselgeld en ineens de trotse bezitter zijn van een bever-euro, een Beemstervijfje of een Sloveense bijenmunt: dat kan, want de herdenkingsmunten die jaarlijks worden uitgegeven zijn in Nederland een wettig betaalmiddel. De twee euromunten kunnen in de hele eurozone worden uitgegeven.

Waar de bever, Johan Cruijff, meneer de Uil en al die anderen die eer van een eigen munt aan hebben verdiend, dat weet de Nederlandse muntenadviescommissie, die de thema's bedenkt.

Leonardo da Vinci en de Berlijnse Muur

De euromunten moeten herinneren aan een bijzondere gebeurtenis, een persoon of een historisch feit, en elk euroland mag twee keer per jaar een herdenkingsmunt uitgeven. De gentleman's agreement, zegt een woordvoerder van De Koninklijke Nederlandse Munt, is dat de thema's niet gaan over oorlogen onderling.

Italië koos dit jaar voor een munt met het schilderij Dama con l’ermellino, om de 500e sterfdag van Leonardo da Vinci te herdenken. Portugal zette ontdekkingsreiziger Magellaan op een munt, en Frankrijk sloeg vreemd genoeg tien miljoen munten om de val van de Berlijnse Muur te herdenken.

Slovenië bracht vorig jaar een bijenmunt uit met een honingraat en de drie Baltische staten vierden hun gezamenlijke geschiedenis met een Baltische twee euromunt.

De bevrijding van Nederland

In Nederland pakte Het Ministerie van Financiën het dit jaar anders aan: via internetconsultatie mochten Nederlanders hun eigen ideeën inbrengen voor het thema van 2020. De uitslag is nog niet officieel bekendgemaakt, maar al wel op te vragen bij het Ministerie: in totaal zijn er 28 reacties ingediend, en de staatssecretaris van Financiën heeft gekozen voor het thema '75 jaar bevrijding van Nederland'

Inzendingen die het niet haalden waren '100 jaar vrouwenkiesrecht', 400 jaar Pilgrim fathers, de 400e geboortedag Aelbert Cuyp en 50 jaar Holland Pop Festival.

Als het thema is bedacht en goedgekeurd door het Ministerie van Financiën en het Kabinet van de Koning, gaat de Muntadviescommissie opnieuw aan de slag, legt een woordvoerder van het ministerie uit.

In die commissie zitten kunstenaars, vertegenwoordigers van De Nederlandsche Bank, voor wie deze functie onbetaald is, en de directeur Rijksacademie van beeldende kunsten te Amsterdam. Zij bekijken de ontwerpen van verschillende kunstenaars en bepalen welk ontwerp het beste is om vereeuwigd te worden op een wettelijk betaalmiddel.

Te riskant en ongemakkelijk

Hoe deze commissie te werk gaat weten we dankzij een wob-verzoek uit 2017.

Het thema, Jheronimus Bosch, werd onder handen genomen door de uitverkoren kunstenaars, ontwerpers en vormgevers, en de commissie oordeelde. Eén van de ontwerpen met daarop een leus uit een schilderij van Bosch, Cave, Cave, Dus Videt (Let op, let op, de Heer ziet) werd het niet. Te riskant vanwege de religieuze boodschap, staat in de openbaar gestelde rapportage.

Een ander ontwerp, waarbij de letter J in de vorm van een opengesperde uilenbek de beeltenis van de Koning probeert te verslinden, wordt ook afgewezen.

“Ongemakkelijk.”
Muntadviescommissie

"Ongemakkelijk" schrijft de commissie. Nog eentje: een munt waarbij de Koning naar zijn onderdanen wuift met naast zich een standbeeld van Jheronimus Bosch wijst de commissie eveneens af.

"Hoewel de actieve pose van de Koning wordt gewaardeerd, zou deze ook geïnterpreteerd kunnen worden als een Koning die afscheid neemt." Het winnende ontwerp: een munt waarbij fragmenten uit de schilderijen ronddraaien als een spiraal, en waardoor je als toeschouwer in de munt wordt gezogen.

Je kunt niet met alle speciale munten betalen

Pas als iedereen het eens is komt de Koninklijke Nederlandse Munt in actie. De KNM slaat de gewone munten die in circulatie gaan en speciale herdenkingsmunten, maar ook de speciale munten in kleine oplages en van verschillende metalen zonder nominale waarde.

Die laatste zijn penningen waarmee je niet kunt betalen, vertelt Ben van Ravenswaaij van de Koninklijke Nederlandse Munt. Die zijn voor liefhebbers, verzamelaars en fans en de verkoop ervan is een commerciële activiteit voor de KNM. De marketingafdeling bedenkt welke munt succes kan hebben. De Enzo Knolmunt is zo'n penning, en heeft geen nominale waarde.

“Zo zijn er de Feyenoordmunten, die worden nu voor ver boven de aankoopwaarde verkocht.”
Ben van Ravenswaaij

Van Ravenswaaij: "De oplages zijn klein, en dus voor beleggers interessant. Zo zijn er de Feyenoordmunten die we sloegen toen zij kampioen werden, en die worden nu voor ver boven de aankoopwaarde verkocht." De gouden en zilveren vijfjes en de twee euro munten hebben nominale waarde, maar kom je in het betalingsverkeer nauwelijks tegen, zegt de KNM, want is nogal zonde voor de koper. Een gouden tien euromunt kost 389,95 en is in het betalingsverkeer dus tien euro waard.

Vorige week werd de Beemstermunt officieel geslagen bij De Koninklijke Munt, en de eerste penning in de serie wildlife is uit: een wolvenmunt. "Toen we hoorden dat er welpjes in aantocht waren wisten we dat het een succes zou worden. De eerste wolvenmunt is uitgedeeld aan een schapenboer en er zijn al honderden collecties verkocht. De volgende munt in de serie wordt een zeearendpenning."