Het verschil tussen hoeveel pensioen vrouwen en mannen opbouwen is alarmerend groot in Nederland, volgens het Europese Parlement. Tegelijkertijd lijkt iedereen het erover eens te zijn dat het niet aan het pensioensysteem zelf ligt.

Nederlandse mannen bouwen gemiddeld een derde meer pensioen op dan hun vrouwelijke landgenoten, berichtte NU.nl vorige week. Het gaat hier om het pensioen dat wordt gespaard via de werkgever - de zogenoemde tweede pijler.

In de praktijk is die kloof nóg groter, als we kijken naar alle spaarpotten die mensen verzamelen voor hun oude dag. Dan bouwen mannen 42 procent meer pensioen op dan vrouwen, volgens de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO).

Vakbeweging FNV is er niet blij mee

“Dit raakt de economische zelfstandigheid van vrouwen. Sommige mensen zullen dat niet erg vinden, misschien dat ze het zo regelen dat ze allebei van de pensioen van de man genieten. Maar het kan erg wórden," zegt Tuur Elzinga, bestuurslid FNV en verantwoordelijk voor pensioenzaken: "Stel dat je er opeens alleen voor staat of dat de man zijn baan kwijtraakt.”

Een oorzaak voor de pensioenkloof is volgens Elzinga dat vrouwen vaker in deeltijd werken dan mannen. Daardoor bouwen ze minder werknemerspensioen op. Het idee dat vrouwen zelf voor deeltijd kiezen klopt niet altijd, zegt hij.

“We zien dat mensen in uitzend- en oproepkrachten vaak meer wíllen werken, maar het kan niet. Ze moeten de hele dag toegankelijk zijn voor opdrachtgevers. Dit is het geval in bijvoorbeeld de zorg, waarin vooral vrouwen werken", zegt Elzinga. "Parttime werken komt ook doordat zorgtaken niet eerlijk verdeeld zijn en doordat de kinderopvang beter geregeld en betaalbaarder moet worden.”

Onvrijwillige parttime werk

De pensioenkloof is vooral problematisch als het komt door onvrijwillig parttime werk of ongelijke beloning bij gelijk werk, meent Elzinga.

In geen ander Europees land is het verschil tussen het aandeel parttime werkende vrouwen en parttime werkende mannen zo groot als in Nederland, volgens cijfers van Eurostat.

Het Europees Parlement heeft Nederland zelfs geplaatst op een rode lijst van landen waar het risico voor inkomensverschillen tussen vrouwelijke en mannelijke pensionado's het allergrootst is. Nederland staat daarmee in een risicorijtje met Griekenland, Italië en Malta.

Kinderopvang moet betaalbaarder geregeld worden

Maar in de discussies over een nieuw pensioenstelsel wordt de pensioenkloof niet benoemd.

“Het probleem zit ‘m er vooral in dat vrouwen in Nederland in grote mate niet economisch zelfstandig zijn en dat komt door parttime werken", zegt Hedda Renooij, secretaris VNO-NCW en MKB-Nederland en verantwoordelijk voor pensioenbeleid.

"Hier zien we deeltijdwerken misschien als een stukje welvaart. Dat is in enige zin goed, maar cijfers tonen aan dat deeltijdwerken te eenzijdig bij vrouwen terechtkomt.”

Als werkgevers vaker flexibele werkuren zouden toelaten, zou dat meer uren werken makkelijker maken, volgens Renooij. Maar een groot deel van de verantwoordelijkheid plaatst ze bij beleidsmaatregelen. Kinderopvang en buitenschoolse opvang moeten beter en betaalbaarder geregeld worden om vrouwen meer uren te laten werken, meent Renooij.

Mannen moeten meer in huis doen

Dat de oorzaak van de pensioenkloof ligt bij dure kinderopvang wordt bevestigd door de OESO, die regelmatig economisch onderzoek doet naar landen. Net zoals VNO-NCW en FNV meent Boele Bonthuis, pensioeneconoom bij de OESO, ook dat traditionele genderrollen in de weg staan voor gendergelijkheid in Nederland.

Volgens OESO-econoom Bonthuis zouden mannen meer in huis moeten doen. Op die manier zouden vrouwen zich meer op hun carrière kunnen richten, en zouden de pensioenverschillen kleiner worden.

Of de kloof erg is? Volgens een woordvoerder van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is het vooral een gevolg van vrouwen die zelf kiezen om in deeltijd te gaan werken.

Opleidingsniveau van de moeder bepalend

De woordvoerder gaat niet in op het feit dat Nederland op een rode pensioenlijst van het Europees Parlement staat. Hij verwijst naar het lopende "interdepartementaal beleidsonderzoek" naar de reden waarom zoveel vrouwen parttime werken.

Tuur Elzinga van FNV denkt dat de genderrollen zullen veranderen door de aanstaande verlenging van het partnerschapsverlof. Vanaf volgend jaar krijgen partners zeven weken (gedeeltelijk) doorbetaald ouderschapsverlof.

Maar het bestaan van partnerschapsverlof betekent niet per se dat vaders echt gebruik maken van hun verlofdagen, leert de praktijk uit Scandinavië. Volgens onderzoek van Erica Lindahl, universitair hoofddocent arbeidsmarktbeleid aan de universiteit in het Zweedse Uppsala, is het opleidingsniveau van de moeder bepalend: Hoe hoger haar opleiding, hoe groter de kans dat een stel niet in traditionele genderrollen terechtkomt.