Meer dan 1 miljoen winnen: maakt dat je nou gelukkig? Jazeker, zegt Ap Dijksterhuis, hoogleraar sociale psychologie. Maar niet direct. Postcode Loterij-winnaar en miljonair Rob geniet na twee jaar pas echt van zijn rijkdom.

In de wetenschap heerste lang het idee dat er nauwelijks een relatie was tussen geld en geluk, zegt Dijksterhuis. "Behalve als het gaat om extreme armoede, want dat dat echt ongelukkig maakt, wisten we wel."

Recent onderzoek laat zien dat er een sterkere relatie is tussen geld en geluk dan gedacht, zegt Dijksterhuis. "Misschien omdat de wetenschap wat links georiënteerd is en we ongemak voelen bij het idee dat geld wel gelukkig maakt."

Geen dure spullen, wél tijd en ervaringen

Loterijwinnaars werden eerst geplaagd door zorgen en onzekerheid na het winnen, liet onderzoek van het Amerikaanse onderzoeksbureau NBER zien. Na een jaar of twee kwamen rust en tevredenheid en zorgde het geld wel degelijk voor geluk, zegt Dijksterhuis. 

Alleen maar dure spullen kopen van je geldprijs maakt een nieuwe miljonair niet gelukkig, zegt de professor, maar meer tijd, ervaringen of iets goeds doen voor anderen wél. "Weggeven maakt je gelukkig, maar alleen als je het weloverwogen doet en dankbaarheid in ontvangst kunt nemen." Het neemt ook schuldgevoelens en het gevoel van ongemak over zo veel geld weg. Die gevoelens zijn ergens wel terecht, meent Dijksterhuis.

"Echt arme mensen winnen zo'n prijs niet. Dus niet alleen is er een kloof tussen arm en rijk, er is ook sprake van een gelukskloof. Daar hoef je je niet per se heel schuldig over te voelen, maar dat is wel begrijpelijk." De professor vindt het idee dat we de boel misschien iets eerlijker moeten verdelen niet zo raar.

Eerst euforie, toen slapeloze nachten

Schuldgevoelens had Rob (74) uit Sittard niet. Wel veel slapeloze nachten. Op 1 januari 2016  won hij 1,9 miljoen euro bij de Postcode Loterij.  "Eerst was er de euforie. Daarna al snel het gevoel: en nu? We hadden onze hypotheek al afgelost, ons pensioenplan zag er goed uit en we hadden eigenlijk alles al. Ik was al 72 toen we wonnen. We kochten een nieuwe auto en een televisie, en toen wisten we het eigenlijk niet meer. Ik heb flink wat nachten wakker gelegen."

“Schuldgevoelens over je rijkdom? Dat is begrijpelijk”
Ap Dijksterhuis

Wat 1 miljoen met je doet, weet Bea Post: zij werkt al 29 jaar voor de Postcode Loterij en staat mensen bij die ineens 1 miljoen of meer in de schoot krijgen geworpen. "Er gebeurt niet zo veel. De eerste dagen vragen ze continu om bevestiging. Echt, is het echt waar? Dan komen de zorgen en daar mag je best een paar nachtjes slecht van slapen."

Dat het vooral leuk is, moet Post er die eerste maanden in hameren. "Wat ik mensen adviseer, is om er eerst voor te zorgen dat je vrij van schulden bent, dan kun je pas echt genieten. Los je hypotheek en al je schulden af, betaal al je premies vast een jaar vooruit. Vrij van zorgen, dat is fantastisch. Dat gevoel moet indalen."

We hadden eigenlijk twintig jaar eerder moeten winnen, zegt Rob, toen de kinderen studeerden. "We hebben vijf kinderen, dus het geld is goed terechtgekomen. Hun hypotheken hebben we afgelost, mijn vrouw heeft een autootje en we hebben een vakantiewoning in Valkenburg. Als we later sukkelen met de gezondheid hoeven we ons geen zorgen te maken en als de kleinkinderen iets nodig hebben kunnen wij daar altijd voor zorgen."

Niet zomaar geld weggeven, maar doelgericht

Als je vrijgevig wil zijn met je miljoenen, geef dan nooit zomaar geld, adviseert Post haar miljonairs. "Stel dat een vriendin een computer nodig heeft en jou om 1000 euro vraagt. Dan denkt zo iemand: wacht, ik heb eerst een nieuwe vloer nodig. Na een paar maanden staat ze weer op de stoep. Daar word je niet gelukkig van." Wil je per se iets weggeven, zegt Post, ga dan mee naar de winkel, kies samen iets uit en betaal het zelf.  

"Schuldgevoelens probeer ik er meteen uit te krijgen", zegt Post. "Het is gewoon geluk dat je wint, geniet daarvan. De kansspelbelasting is 30 procent, dus de overheid wint elke maand pas echt de jackpot."

“De overheid wint elke maand pas echt de jackpot”
Miljonairbegeleider Bea Post

Een enkele keer is het voorgekomen, vertelt Post, dat een winnaar een groot deel van zijn miljoen uitgaf aan liefdadigheid. "Die man reisde naar Oezbekistan en liet daar centrale verwarming aanleggen in een weeshuis. Zo moet je het aanpakken. Van iets goeds doen word je echt gelukkig."

Rob heeft na twee jaar weer rust en geniet nu van de veiligheid die zijn prijs hem gaf. "Ik had naar het casino kunnen gaan, of m'n geld aan vreemde vrouwen kunnen uitgeven, maar dat zit niet in m'n aard. En mijn vrouw checkt nog altijd de bonusaanbiedingen voordat ze naar de supermarkt gaat. Dat krijg je er nooit uit."