Informateurs Johan Remkes en Wouter Koolmees zijn optimistisch over de formatieonderhandelingen die dinsdag van start zijn gegaan. Tegelijkertijd zal het ook "spannend" worden, omdat de vier partijen in plaats van tot een dichtgetimmerd tot een dun regeerakkoord moeten komen. "We gaan echt iets nieuws proberen, noem het een experiment", aldus Koolmees.

"Wordt het vanaf nu een eenvoudig traject? Nee, zeker niet. Het zal veel vragen van partijen om invulling te geven aan een nieuwe bestuurscultuur met een beknopt regeerakkoord", aldus Remkes.

Een beknopt regeerakkoord is een breedgedragen wens vanuit de Tweede Kamer. Het moet ervoor zorgen dat de Kamer meer ruimte krijgt en de coalitiepartijen niet alles van tevoren vastleggen. Daardoor worden de debatten ook spannender, is de gedachte.

Daarvoor is er volgens de informateurs wel een omslag in het denken nodig bij de formerende partijen. "De verleiding om een dichtgetimmerd regeerakkoord te maken is immers groot, zo is ook in het verleden wel gebleken. Zeker op de terreinen waar visies en opvattingen van partijen sterk uit elkaar lopen", aldus Remkes.

Het is, zo legt Koolmees uit, de bedoeling dat de beoogde coalitiepartijen een akkoord op hoofdlijnen sluiten waarin ze zich vooral buigen over de 'wat'-vraag - kortom, over wat ze de komende regeerperiode willen bereiken. Vervolgens is het aan de nog te benoemen ministers om de 'hoe'-vraag verder uit te werken. Hiervoor zullen ze dus op zoek moeten naar steun in de Kamer.

Remkes: "Het is voor bewindspersonen, volgens mij, ook veel uitdagender om op die manier te werken. Al kost het soms ongetwijfeld wel wat meer moeite. Het is ook niet helemaal risicoloos." Volgens hem moet de minister "mentaal" ook een bepaalde instelling hebben, omdat het kan voorkomen dat hij of zij geen meerderheid in de Kamer krijgt voor het beleid.

In voorgaande jaren was het voor een minister minder spannend, omdat coalitiefracties zich vanwege een dichtgetimmerd regeerakkoord vaak hielden aan het steunen van het bepaalde beleid. Dit werd regelmatig op de maandagochtend tijdens het coalitieoverleg afgesproken.

Informateurs: 'Er is een omslag nodig in het denken van partijen'
125
Informateurs: 'Er is een omslag nodig in het denken van partijen'

'De wijsheid van nu is niet per se de wijsheid van over drie jaar'

Een van de onderwerpen waarover de visies van partijen flink uiteenlopen, is de stikstofproblematiek. Het zal daarom voor partijen verleidelijk zijn om aan de formatietafel toch afspraken te maken over hoe je de doelstelling wil bereiken.

Toch is Remkes er stellig van overtuigd dat ook hier de hoe-vraag kan worden overgelaten aan de ministers. Volgens de informateur betekent het willen van een dun regeerakkoord en meer afstand tussen het kabinet en de Kamer nu eenmaal dat je ook "enige ruimte moet houden in de uitwerking van wat je wil bereiken".

Daarnaast is het volgens Remkes ook "niet productief bij dit soort zaken om van tevoren helemaal te definiëren met welke instrumenten je een bepaalde doelstelling wil bereiken". "Ook omdat de ontwikkelingen in de samenleving razendsnel gaan. Ik heb niet de illusie dat de wijsheid van nu ook per se de wijsheid van over drie jaar is." Koolmees benadrukt dat de nieuwe werkwijze zich ook nog in de praktijk moet gaan bewijzen. "Dat is wel spannend, denk ik."

De informateurs hopen dat de onderhandelingen snel kunnen gaan en willen voortvarend te werk gaan. Of ze een deadline hebben? "Die hebben wij wel, maar die gaan wij u niet vertellen", aldus Remkes.