De dinsdag aangestelde informateur Johan Remkes gaat direct aan de slag om te kijken of er een minderheidskabinet mogelijk is. Woensdag krijgt hij partijleiders Mark Rutte (VVD), Sigrid Kaag (D66) en Wopke Hoekstra (CDA) om de beurt op gesprek, werd woensdag bekendgemaakt.

De gesprekken moeten nu wél over de inhoud gaan, benadrukte Remkes in een korte toelichting voor de pers. "Als de houding van partijen niet verandert, dan ben ik er snel klaar mee", zei hij.

De afgelopen maanden leverden gesprekken met VVD, D66, CDA, PvdA, GroenLinks en ChristenUnie uiteindelijk niets op. Op inhoud kunnen de partijen elkaar wel vinden, zei de vorige informateur Mariëtte Hamer. De pogingen om tot serieuze onderhandelingen te komen, mislukten vooral door onderlinge blokkades.

Remkes gaat nu onderzoeken of een minderheidskabinet uit een combinatie van VVD, D66 en CDA kans van slagen heeft, zoals Hamer in haar eindverslag adviseerde. Hij heeft er vertrouwen in dat zijn opdracht zal slagen. Bij alle zes partijen ziet hij voldoende "verantwoordelijkheidsbesef".

"Er mag van de partijen worden verwacht dat ze op een zakelijke manier zullen samenwerken", zei de oud-VVD-minister. Een harde deadline is er niet, maar in de loop van oktober moet "heel veel duidelijk worden".

Verhoudingen staan op scherp

Lilianne Ploumen (PvdA) en Jesse Klaver (GroenLinks), die alleen samen in een kabinet willen, zijn boos dat er geen poging is gedaan met hen beiden te onderhandelen. Dat komt doordat Rutte en Hoekstra niet met twee linkse partijen tegelijk willen praten. Dat zou in hun ogen geen stabiel kabinet opleveren.

Daarmee is de favoriete coalitie van Kaag uit beeld. Dat geldt ook voor Rutte en Hoekstra, die het liefst met de ChristenUnie doorgaan. Die route blokkeert Kaag weer.

De verhoudingen staan daardoor onderling op scherp. Dat werd maandag uitgesproken door Kaag tijdens de HJ Schoo-lezing in Amsterdam, waarbij ze zeer kritisch was op de Nederlandse bestuursstijl en daarmee meerdere keren naar Rutte verwees.

Een dag later, tijdens het debat over Hamers eindverslag, was het onderlinge vertrouwen tussen de twee partijleiders nog niet hersteld. Beiden wilden er desgevraagd niet op reageren.

"Ik heb die speech voorzien van een aantal vraagtekens", zei Remkes daarover. Meer wilde ook hij er niet over kwijt.

Remkes deed enkele jaren geleden als voorzitter van een commissie die het parlementair stelsel onder de loep nam, ook onderzoek naar een minderheidskabinet. Zo'n regeringsvorm hoeft in zijn ogen helemaal geen problemen op te leveren. Het zorgt voor minder dikke regeerakkoorden en zorgt voor een sterkere positie van de Kamer ten opzichte van het kabinet.

Informateur Remkes: 'Als we niet over inhoud praten, ben ik snel klaar'
47
Informateur Remkes: 'Als we niet over inhoud praten, ben ik snel klaar'

Nog steeds sprankje hoop op meerderheidskabinet

Overigens is een meerderheidskabinet niet helemaal uit beeld. De opdracht van Remkes is in eerste instantie alleen het onderzoeken van een minderheidsvariant. "Al kun je in dit proces niets uitsluiten", zei hij.

Ook in het debat van dinsdag bleek de hoop op een meerderheidskabinet niet helemaal vervlogen. Voor Kaag liggen nog steeds "alle varianten" op tafel, waaronder ook die van een meerderheid. Die laatste optie wil de D66-leider het liefst vormgeven "vanuit de zes", waarmee ze doelde op VVD, CDA, PvdA, GroenLinks, ChristenUnie en haar eigen partij.

Remkes, zelf een veteraan op het Binnenhof, wordt door de politiek wel vaker ingevlogen als er lastige klussen te klaren zijn. Zo werd hem recent nog gevraagd oplossingen te zoeken in het ingewikkelde stikstofprobleem en is hij nu bezig om de bestuurlijke puinhoop in Limburg op te ruimen.