Het enthousiasme voor het plan om de leiders van de twee grootste partijen, Mark Rutte (VVD) en Sigrid Kaag (D66), alvast een opzetje voor een regeerakkoord te laten schrijven, was woensdag in de Tweede Kamer ver te zoeken. Het voorstel moet juist wat vrolijkheid in de formatie brengen, is de hoop van informateur Mariëtte Hamer.

"Een keuze uit zwakte", zei PvdA-leider Lilianne Ploumen in het debat over het eindverslag van Hamer. Bijna honderd dagen na de verkiezingen is er namelijk nog geen enkele poging ondernomen om tot een meerderheidscoalitie te komen.

Inhoudelijk zijn er stappen gemaakt, daar is de formatie ook niet op gestrand. De impasse is van politieke aard.

Alles loopt vast op de wie-met-wievraag. VVD en CDA willen niet met PvdA én GroenLinks in een kabinet stappen omdat dat getalsmatig niet nodig is. Tegelijk houden de twee linkse partijen elkaar vast.

Ploumen: "Kiezers die kozen voor een breed draagvlak en een snelle formatie, voelen zich bekocht."

Ook GroenLinks-leider Klaver had het liever anders gezien. "Ik weet niet of we eruit waren gekomen, maar je moet het in ieder geval met elkaar proberen. Ik vind het heel teleurstellend. Met het CDA voorop."

CDA'er Hoekstra baalt van 'betonnen zwemvest'

Rutte en CDA-leider Wopke Hoekstra willen een coalitie met een zo klein mogelijke meerderheid. Bij VVD, D66 en CDA kan dus prima of PvdA aansluiten of GroenLinks, maar niet beide. "Ik had graag gewild dat deze twee partijen geen betonnen zwemvest hadden aangedaan", zei Hoekstra over het in zijn ogen kansloze verbond op links.

Dit argument wekt al enige tijd verbazing bij andere partijen, want Hoekstra had hier in de verkiezingscampagne nooit een punt van gemaakt. Bij Nieuwsuur had hij het zelfs over "een brede groep partijen" die een coalitie moeten gaan vormen. "Misschien moet je ook verder willen tellen dan 76", zei hij destijds.

Het verder denken dan alleen de minimale meerderheid komt van Herman Tjeenk Willink. De ervaren informateur pleit er regelmatig voor om het eerst eens te worden over de problemen en daarna over de bijbehorende oplossingen. Direct optellen tot 76 Kamerzetels is in zijn ogen "een valkuil".

"Getallen zeggen niet alles, het gaat uiteindelijk om inhoud van het beleid waarin een paar grote opgaven centraal staan", zei hij tijdens de formatie van 2017.

Van Rutte was het wel bekend dat hij niet met "een linkse wolk" van partijen om tafel wilde. Hij vreesde dat die elkaar gaan "overtoepen met klimaatplannetjes", zei hij in maart tegen het AD.

Rutte vindt grote meerderheid niet stabiel

Daar kwam woensdag een argument bij. Een brede meerderheid is in de ogen van de VVD niet stabiel. Rutte erkende dat dat tegenstrijdig klinkt.

Bovendien zou het volgens de demissionair premier het gewenste politieke debat tussen de middenpartijen verlammen. Dat debat is in Ruttes ogen "noodzakelijk" om tot een betere bestuurscultuur te komen, opperde hij onlangs.

"Als er een coalitie ontstaat waarin je zo'n beetje het hele politieke midden terugvindt, is dat niet goed voor debat in het midden. Daar moet het debat juist worden gevoerd en niet tussen het midden en de flanken."

Kaag hoopt dat anderen 'fris en vrolijk aansluiten'

Dat Rutte en Kaag nu alvast samen aan een regeerakkoord beginnen, is geen enkele garantie dat de blokkades verdwijnen. Maar voor nu is het simpelweg de enige oplossing. Het is de bedoeling dat hun werk in augustus af is. Kaag hoopt dat tegen die tijd "iedereen fris en vrolijk aan kan sluiten".

Hamer sprak in de Kamer de verwachting uit dat het document van Kaag en Rutte preciezer laat zien waar de inhoudelijke verschillen liggen. Op de vraag wanneer het punt wordt bereikt dat alleen nieuwe verkiezingen een uitweg bieden, antwoordde ze:

"Dat punt wordt bereikt als een meerderheid van de kamer vindt dat dat punt is bereikt."