Nu de zes meest betrokken partijen bij de formatie geen doorbraak hebben kunnen forceren, is de grote vraag hoe het nu verder moet. Informateur Mariëtte Hamer heeft de partijleiders drie opties voorgelegd, maar geen enkele is met gejuich ontvangen.

De hoofdrolspelers hadden het maandagmiddag over een "zwaktebod" en "politieke armoede".

Partijen doen hun best om politieke tegenstanders weg te zetten als degene die de boel blokkeren. Het chagrijn dat het uitzicht op een coalitie uitblijft, groeit. Zoveel is duidelijk.

Hamer heeft VVD, D66, CDA, PvdA, GroenLinks en ChristenUnie drie smaken voorgelegd. De eerste is dat VVD-leider Mark Rutte, winnaar van de verkiezingen, deze zomer alvast begint met het schrijven van een regeerakkoord. Een tweede optie is dat Rutte dat samen doet met de andere winnaar: D66'er Sigrid Kaag.

Als laatste mogelijkheid opperde Hamer om met de zes overgebleven partijen in de formatie in ieder geval te beginnen met de onderhandelingen. Welke partijen er dan uiteindelijk overblijven, moet gaandeweg blijken.

Veel kritiek over en weer

Intussen zwelt de kritiek tussen het rechts-conservatieve kamp (VVD en CDA) en de links-progressieven (D66, PvdA en GroenLinks) aan. Over CDA'er Wopke Hoekstra wordt bijvoorbeeld gezegd dat hij iedere weg naar een coalitie met PvdA én GroenLinks linea recta afsnijdt. Over Rutte dat hij weigert een leiderschapsrol te claimen in de formatie.

Over PvdA-leider Lilianne Ploumen en GroenLinks-voorman Jesse Klaver dat ze elkaar vast blijven houden terwijl dat voor een meerderheid met VVD, CDA en D66 helemaal niet nodig is.

Achter de schermen worden de verwijten verder aangedikt.

Jesse Klaver (GroenLinks) staat maandag de pers te woord na zijn bezoek aan informateur Mariëtte Hamer.

Jesse Klaver (GroenLinks) staat maandag de pers te woord na zijn bezoek aan informateur Mariëtte Hamer.
Jesse Klaver (GroenLinks) staat maandag de pers te woord na zijn bezoek aan informateur Mariëtte Hamer.
Foto: ANP

Twee van de drie opties hebben kans van slagen

Hoewel partijen genoeg hebben af te dingen op iedere optie van Hamer, lijken de laatste twee het meest kansrijk.

Bij de progressieve partijen is er geen principieel bezwaar om met zes partijen aan de onderhandelingen te beginnen. Aangezien plan A is mislukt, "is D66, gezien de urgentie om een nieuwe coalitie en een nieuw kabinet te vormen, ook bereid om inhoudelijke gesprekken te starten met alle zes partijen die hier nu toe bereid zijn en elkaar niet uit te sluiten", schrijft Kaag op de D66-site.

Voorwaarde is wel dat "geen enkele combinatie van partijen vooraf wordt uitgesloten".

ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers ziet juist niet veel in zo'n oplossing. "Ik zie niet in hoe ons dat nu verder kan brengen", zei hij na zijn gesprek met Hamer maandag. "Niet iedereen is nodig voor een meerderheid. Je krijgt dan de vraag of er partijen zullen afvallen en wie dat dan zijn. Dat worden ongemakkelijke gesprekken."

In linkse hoek, waar deze vorm vooral als noodzakelijk kwaad wordt gezien, is men bang dat zij in de onderhandelingen gevoelige punten prijsgeven, maar uiteindelijk niet in de coalitie belanden omdat er een veto vanuit het CDA en VVD komt. Dit wordt met name Hoekstra verweten. "Je gaat niet inleveren op punten als er vooraf geen vertrouwen is om er samen uit te komen", aldus een bron.

Kaag ziet eerste opzet regeerakkoord met Rutte wel zitten

Er wordt op het Binnenhof ook rekening mee gehouden dat Hamer Rutte en Kaag aan een eerste opzet van een regeerakkoord laat schrijven. Waar de VVD-leider vragen hierover afwimpelt vanwege het "precaire proces", spreekt Kaag zich hier wel over uit.

De D66-leider ziet het "als een poging de impasse te doorbreken. Een tussenstap op weg naar een meerderheidscoalitie."

Het is de verwachting dat Hamer binnen enkele dagen haar eindverslag naar de Tweede Kamer stuurt, die er dan nog deze week over debatteert.