Door alle perikelen rondom het vertrek van Pieter Omtzigt uit het CDA is partijleider Wopke Hoekstra deze dagen vooral met zijn partij bezig. De formatie komt op een tweede plaats, al stonden er maandag nog wel gesprekken met Gert-Jan Segers (ChristenUnie) en Lilianne Ploumen (PvdA) in de agenda.

De formatie is zo mogelijk nog ingewikkelder geworden. Nu is niet alleen de wie-met-wie-vraag aan de orde, het is ook afwachten wat er met het CDA, een serieuze coalitiekandidaat, gebeurt na het vertrek van Omtzigt vanwege zijn gelekte, zeer kritische notitie.

"Na zo'n weekend ben ik eerst met de partij bezig. Er moet veel gebeuren binnen het CDA", zei Hoekstra voordat hij naar zijn afspraak met informateur Mariëtte Hamer ging. Hij leek niet echt op de gesprekken te zitten wachten, maar afzeggen is geen optie. "Als Hamer mij uitnodigt, dan kom ik."

Hoekstra wilde vooral uitstralen dat hij er alles aan doet om de partij bijeen te houden en dat Omtzigt wat hem betreft helemaal niet hoeft te vertrekken. Interim-CDA-voorzitter Marnix van Rij, CDA-minister en 'buitengewoon adviseur' van het partijbestuur Ank Bijleveld en Hoekstra zelf zeggen er alles aan gedaan te hebben om Omtzigt bij de partij te houden.

"Ik zou ook dolgraag willen dat hij (Omtzigt, red.) weer terugkomt. Maar hij heeft een andere beslissing genomen", aldus Hoekstra.

Omtzigt zelf zit overwerkt thuis. Hij laat sporadisch publiekelijk iets van zich horen en dat gebeurt alleen via Twitter. Vanuit het CDA wordt gevraagd hem met rust te laten zodat hij kan herstellen. Het is bekend dat Omtzigt regelmatig contact zoekt met journalisten en met collega-politici.

Omtzigt mist ideeën bij het CDA

Omtzigts notitie, die hij opschreef voor de commissie die onderzoek doet naar de verkiezingsnederlaag, staat bomvol stevige kritiek op het CDA. Omtzigt spreekt zelf van "mijn scherpe visie".

Daarin staat hoe hij binnen de partij in zijn ogen steeds wordt tegengewerkt. Dat gebeurde bijvoorbeeld tijdens de verkiezingen voor het partijleiderschap, die hij maar net verloor van Hugo de Jonge. Omtzigt plaatst nog steeds vraagtekens bij die uitslag.

Maar dat doet hij vooral bij de toeslagenaffaire, waarbij hij maar blijft vragen om informatie die te laat of soms helemaal niet wordt gegeven door het demissionaire kabinet. Omtzigt noemt dat "pijnlijk". Tegelijkertijd komen gedupeerde ouders steeds verder in de knel te zitten.

De teleurstelling druipt ervan af. Omtzigt voelt zich ondergewaardeerd als de portefeuille financiën hem wordt ontnomen, hij niet wordt uitgenodigd voor het bewindspersonenoverleg en wanneer hij geen lijsttrekker wordt als De Jonge zich terugtrekt en het partijbestuur Hoekstra aanwijst als nieuwe leider. Die functie was aan Omtzigt beloofd, claimt hij. "Er is duidelijk een vooropgezet plan en ik pas er niet in."

Omtzigts grootste aanklacht is misschien wel dat het CDA in zijn beleving geen ideeën heeft en de verbinding met het maatschappelijk middenveld heeft verloren.

Interne problemen bij de partij overschaduwen alles

De formatie gaat intussen verder. Volgens PvdA-leider Ploumen had zij met Hoekstra een goed gesprek over de woningmarkt, een verbod op de winstuitkering in de zorg en over het herinvoeren van de basisbeurs voor studenten. Dat zijn allemaal onderwerpen waar PvdA en CDA elkaar kunnen vinden. Ook de verschillen zijn besproken, zei Ploumen.

Normaal zou daar in de formatie alle aandacht naartoe gaan, maar de afgelopen weken draaiden om de vraag of CDA en VVD kunnen en willen accepteren dat PvdA én GroenLinks aanschuiven bij de onderhandelingen.

De twee linkse partijen zijn niet allebei nodig voor een meerderheid, maar ze willen niet zonder elkaar in welke coalitie dan ook stappen. Hoekstra en VVD-leider Mark Rutte noemen de ChristenUnie nadrukkelijk om er als vierde partij bij te vragen, maar Segers heeft zichzelf al meerdere keren helemaal achteraan de rij gezet als coalitieoptie. Zelfs een minderheidskabinet, dat bij niemand een voorkeur heeft, moet wat de ChristenUnie-leider betreft eerder worden onderzocht.

Maar de interne problemen bij de christendemocraten overschaduwen momenteel alles. Een van de vragen is nu hoe stabiel het CDA is, maar daar wilde Ploumen na haar gesprek met Hoekstra en Hamer niets over kwijt. De problemen kwamen wel ter sprake, maar dat ging slechts om de vaststelling "dat het een moeilijke tijd is voor het CDA".

Hoekstra gaat door met waar hij afgelopen weekend gebleven was: in gesprek gaan met teleurgestelde en ongeruste CDA-leden, -bestuurders en -Kamerleden.