De formatie is weer vastgelopen. Eerst moest het vertrouwen tussen VVD-leider Mark Rutte en de overige fractieleiders worden hersteld, nu worden de partijen het niet eens over wie er mag aanschuiven om te onderhandelen over een nieuwe coalitie. Informateur Mariëtte Hamer sprak deze week alleen nog met VVD, D66, CDA, PvdA, GroenLinks en ChristenUnie. Hoe staan de zaken ervoor?

Volg dit verhaal Ontvang meldingen bij belangrijke ontwikkelingen rond de formatie

VVD

Een nieuwe coalitie zonder de VVD is zo goed als onmogelijk. Nu de storm rond partijleider Mark Rutte vanwege zijn rol in de gefotografeerde notitie over CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt wat is gaan liggen, weet de demissionair premier dat hij zijn vizier volledig kan richten op de coalitieonderhandelingen.

Rutte zei voor de verkiezingen al dat hij in ieder geval met het CDA wil samenwerken en niet met een "linkse wolk" van partijen. Hij is onder andere bang voor te ambitieuze klimaatplannen van GroenLinks en D66.

Rutte is in de formatie voorzichtiger met het uiten van zijn voorkeuren, maar hij zei CDA-Leider Wopke Hoekstra wel te begrijpen toen die liet weten dat de verschillen tussen het CDA en de twee linkse partijen (PvdA en GroenLinks) te groot waren.

Ondertussen roert de achterban zich. VVD'ers zijn onder de noemer Klassiek Liberaal een petitie gestart waarin wordt opgeroepen niet met GroenLinks samen te werken, meldde Nieuwsuur.

D66

Na de VVD is D66 de grote winnaar. Partijleider Sigrid Kaag houdt haar relatie met Rutte zakelijk en afstandelijk. Voor de buitenwacht althans.

Kaag heeft altijd gezegd een zo progressief mogelijk kabinet te willen. Twee weken terug gaf ze daar invulling aan door te laten weten dat zij het liefst met VVD, CDA, PvdA en GroenLinks verder praat.

Sindsdien maakt Kaag er een sport van om na een gesprek met Hamer zo min mogelijk te zeggen tegen de wachtende pers. "Ik moet weer aan het werk", is een veelgebruikte ontsnappingszin.

CDA

Aanvankelijk hield CDA-leider Hoekstra de boot af. "Wij zijn nu niet aan zet", zei hij met het argument dat zijn partij vier zetels had verloren bij de verkiezingen. Het kwam het CDA ook goed uit om niet al te veel vaart te maken.

Er was behoorlijk wat onrust binnen de partij nadat Omtzigt ongevraagd het middelpunt werd van de vertrouwenscrisis die Rutte veroorzaakte met zijn "verkeerde herinnering" over de positie van de CDA'er. Omtzigt zit al maanden overwerkt thuis. Om de schade te herstellen, moet de boel eerst afkoelen, zei Hoekstra.

Nu die periode achter de rug is, kan er voorzichtig worden voorgesorteerd op coalitievoorkeuren. In reactie op Kaag, zei Hoekstra dat twee linkse partijen wat hem betreft niet de variant is die hem "het meest voor de hand ligt." De verschillen noemt de CDA'er "zeer groot".

De partij wil zo duidelijk maken dat er meer opties zijn dan de voorkeur van Kaag. Een daarvan is voortzetting van de huidige coalitie VVD, D66, CDA en ChristenUnie. Zij zijn door de kiezer niet afgestraft en hebben hun meerderheid in de Kamer behouden.

Ondertussen heeft ook Hoekstra te maken met een onrustige achterban. Prominente CDA'ers laten via De Telegraaf weten dat zij niets zien in de voorkeur van D66.

PvdA en GroenLinks

Voor de verkiezingen lieten de partijen al weten niet zonder elkaar in een coalitie te stappen om zo de linkse krachten te bundelen. De PvdA heeft zeer slechte ervaringen om als enige linkse partij met een rechtse coalitiepartner in zee te gaan.

Die wens blijft levend, ook al proberen CDA en VVD de twee uit elkaar te spelen, maar daar waren ze binnen GroenLinks en PvdA al voor beducht. Ze houden elkaar vast.

Even leek het onwaarschijnlijk dat partijleiders Jesse Klaver (GroenLinks) en Lilianne Ploumen (PvdA) zouden aanschuiven met Rutte nadat ze een motie van wantrouwen steunden vanwege zijn rol in de 'kwestie-Omtzigt'.

Maar "via de inhoud" vonden Klaver en Ploumen toch weer een aanknopingspunt om zich te verzoenen met de VVD-leider, zo lijkt het.

Bovendien weten ze bij GroenLinks en de PvdA ook dat je in de oppositie steeds harder moet roepen om gehoord te worden met het groeiend aantal partijen in het parlement.

Over de opmerking van Hoekstra dat twee linkse partijen hem te veel zijn, is Ploumen duidelijk. "Hou op met al die schijnbewegingen. Hou op met alleen maar nee zeggen. Daar zitten mensen echt niet op te wachten."

ChristenUnie

De ChristenUnie speelt een bijzondere rol in de formatie. Partijleider Gert-Jan Segers had het helemaal gehad met Rutte na zijn "verkeerde herinnering" en sloot kabinetsdeelname onder zijn leiding uit.

Sindsdien is Segers langzaam maar zeker bijgedraaid. Hij benadrukt dat de ChristenUnie als tiende partij na de verkiezingen niet de eerste, tweede of derde optie is, maar de deur staat op een kier.