De van oorsprong Poolse regisseur Roman Polanski heeft jaren gewacht met het verfilmen van zijn eigen oorlogstrauma. Hij vond uiteindelijk een vorm in het verhaal van de Poolse en joodse pianist Szpilman (Adrian Brody), wiens hele familie werd weggevoerd. Het verhaal van deze overlever had het verhaal van Polanski kunnen zijn, en dat maakt The Pianist een pijnlijk persoonlijk project. @@@

De naïeve, dromerige Szpilman denkt aanvankelijk dat het wel los zal lopen met de Duitse oorlogsretoriek. Tenslotte hebben de Engelsen de duitsers de oorlog verklaard, en anders zijn er nog altijd de Amerikanen. En terwijl de familie Szpilman besluit in Warschau te blijven weet de kijker wel beter. Dat is de tragiek van het verhaal van de pianist, maar ook van de film zelf: de kijker weet te veel over de holocaust.

Zolderkamer

Polanski lostte dat euvel deels op door enorme stappen te nemen in zijn verhaal. Tijdens de Tweede Wereldoorlog slaat hij soms hele maanden over, om vervolgens de belevenissen van een week of dag uit te vergroten. Daarmee maakt hij de uitzichtloosheid bijna voelbaar, zeker wanneer Szpilman weer eens uitgehongerd in een zolderkamer zit te wachten of er nog iemand van het Poolse verzet langs gaat komen. Is het broodkorstje wat hij nog over heeft voor de rest van de dag, van de week of van de maand?

Piano

Dat hij bovendien opgesloten zit met een piano, maar absoluut geen kik mag geven, maakt zijn situatie nog navranter. Polanski maakt de kijker deelgenoot van de beperkte leefwereld van de onderduiker: zijn uitzicht, uit het zolderraam is tevens het beperkte perspectief van de kijker. Maar die kijker heeft wel voorkennis, vooral uit Schindler's List, dat Polanski niet wilde verfilmen toen Spielberg hem de kans bood.

Moffen

Tegenover de subtiele tijdsprongen staan enkele minder geslaagde keuzes. Zo wil de wet van de internationale co-produktie dat er Engels wordt gesproken, zelfs als iemand voorleest uit een Poolse krant. De Duisters spreken (gelukkig) wel Duits, maar zijn dan weer zo grenzeloos sadistisch -op die ene goede Duitser na- dat het karikaturen worden. Polanski had ongetwijfeld geldige persoonlijke redenen om de Duitsers als bruten af te schilderen, en de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog geeft hem gelijk. Maar moet je de willekeur van de Duitse terreur dan nog eens onderstrepen met een scène waarin dronken moffen een oude man in een rolstoel over het balkon kieperen?

Palm

Desondanks grijpt The Pianist naar de keel, zeker in het tweede gedeelte, wanneer Szpilman geheel op zichzelf is teruggeworpen. Dan werkt de uitgebeende en afstandelijke stijl in het voordeel van de film. Dat Polanski dit jaar de Gouden Palm in Cannes won is vooral aan de tweede helft van The Pianist te danken.

Het Parool: "Het tweede deel van de film (..) is Polanski in zijn oude vorm"De Volkskrant: "Polanski kiest voor (..) een minimalistische benadering"In 16 zalen

# Niet gezien
@ Laat maar
@@ Op eigen risico
@@@ Niet slecht
@@@@ Aanrader
@@@@@ Wereldfilm