Zaterdag 1 oktober 2022 | Het laatste nieuws het eerst op NU.nl
Eric Cartman in South Park

Harde grappen over gevoelige thema's: South Park buigt al 25 jaar voor niemand

Lachen om stereotypes en grove grappen over minderheden; niet elke komiek wil zijn vingers er nog aan branden. Toch leunen de makers van South Park al sinds de eerste aflevering - zaterdag precies 25 jaar geleden - op hun aanstootgevende humor. Waarom blijven die grappen zo goed aanslaan?
Door Fabian Melchers

De bedenker van Friends heeft spijt van haar transgendergrappen. De stereotyperende stem van het Indiase personage Apu is niet meer te horen in The Simpsons. Maar South Park geeft sinds 1997 alles en iedereen ervan langs en is niet van plan hiermee te stoppen. Van Barbra Streisand tot Tom Cruise, van joden tot moslims: wereldwijd worden de grove grappen over onder meer sterren, het geloof en minderheden omarmd.

Die humor is niet altijd onschendbaar gebleven. Makers Trey Parker en Matt Stone lieten in 2001 nog probleemloos de profeet Mohammed voorbijkomen. Maar toen ze datzelfde trucje in 2010 nog eens herhaalden, ontvingen ze doodsbedreigingen. Die aflevering over islam en censuur werd - ironisch genoeg - door Comedy Central gecensureerd.

Problemen waren er ook met de Amerikaanse zanger Isaac Hayes, de vaste vertolker van schoolkok Chef. De scientology-aanhanger stopte in 2006 met South Park, omdat de serie zijn geloof had bespot. Zijn zoon verklaarde later dat niet Hayes, maar scientology dat zou hebben gewild. Ook Stone en Parker hadden zo'n vermoeden en verpakten ook dat weer in een van hun afleveringen.

Beeld uit video: De meest controversiële South Park-afleveringen3:35
Afspelen knop

De meest controversiële South Park-afleveringen

De meest controversiële South Park-afleveringen

Succesvol dankzij politieke incorrectheid

Buiten die controverse komen de South Park-bedenkers met opvallend veel weg. Je zou kunnen zeggen dat ze niet succesvol zijn ondanks, maar dankzij hun politieke incorrectheid. Dat zegt literatuurwetenschapper Ivo Nieuwenhuis, gespecialiseerd in humor en satire, tegen NU.nl. "Als je iedereen aanvalt, ben je zelf ook minder vatbaar voor kritiek. South Park heeft sinds het begin al de reputatie van een programma dat overal tegenaan schopt. Het valt kijkers meer op hoe ze commentaar op de maatschappij leveren. Niet of ze een bepaalde groep of persoon aanvallen."

Cabaretwetenschapper en humoronderzoeker Dick Zijp ziet die stijl vaker. "Cabaretiers die grappen maken over de islam, zullen bijvoorbeeld vaak ook een grap maken over joden of christenen. Op die manier willen ze laten zien dat het ze niet om die ene groep te doen is. Comedians kunnen het als hun taak zien om over alles en iedereen grappen te maken. Dat betekent overigens niet dat die humor onschadelijk is."

Zijp doelt op het Archie Bunker-effect, vernoemd naar de hoofdpersoon van de populaire sitcom All in the Family. Onderzoek in 1976 wees uit dat niet iedereen op dezelfde manier naar Archie keek. Waar de ene groep puur lachte om de stereotypering van een racist, zag de andere groep zijn eigen denkbeelden bevestigd worden. En die tweede groep voelde zich door Archies uitspraken ook weer vrijer om zich in het openbaar te uiten. Eric Cartman is net zo'n personage: hij is zó racistisch en vol van jodenhaat dat het absurd wordt, maar dat ziet niet iedereen zo.

Tijden zijn veranderd, maar South Park niet

Toch draait South Park niet alleen om harde grappen. Stone en Parker hebben een scherp oog voor wat er in de wereld speelt. Dankzij de snelle werkwijze - een volledige aflevering wordt binnen een week gemaakt - blijven de komieken steeds bovenop de actualiteit zitten. Zo leek schoolmeester Mr. Garrison in verkiezingstijd verdacht veel op Donald Trump en wisten ze in 2020 hun satirische sausje over de coronapandemie te gieten. Diezelfde special nam ook nog Amerikaans racisme en politiegeweld op de hak.

"Ze zijn zo slim in het verbuigen van actuele zaken", zegt filmmaker Flip van der Kuil, onder meer bekend door New Kids. "Terwijl ze er humor van maken, kunnen ze ook nog een interessant punt maken of juist zeggen 'stel je niet zo aan'. Ik denk dat dat ook de reden is dat ze nog steeds populair zijn. Ze laten je alles door die South Park-bril bekijken. Het is een eigen genre geworden."

Net als Stone en Parker staat ook Van der Kuil erom bekend de randjes op te zoeken. "We hebben altijd al van die lompe humor gehouden", vertelt de acteur en regisseur. "In een goede grap is vaak iemand de pineut. Er zijn vast grappen van twintig jaar geleden die ik nu niet meer zou maken. We willen niet alleen maar schokken om te schokken, maar ik trek me niet zoveel aan van mensen die er problemen mee kunnen hebben. Anders zou ik m'n werk niet meer kunnen doen."

"In de documentaire 6 Days to Air zie je wat er in de schrijfkamer van South Park gebeurt", gaat Van der Kuil verder. "Dat herken ik zó van onszelf. Je probeert elkaar constant aan het lachen te maken. Je pusht elkaar totdat je voelt dat het niet meer grappig is. Waar die grens ligt, verschilt per persoon. Dat maakt grappen ook heel lastig. Ik denk niet dat ik per se geïnspireerd ben geraakt door South Park. Maar ik ben er wel altijd jaloers op geweest."


Lees meer over:

Films & SeriesSouth Park

Aanbevolen artikelen