Films die het goede voorbeeld geven: zo'n tweehonderd Hollywoodsterren roepen in een open brief op tot verantwoorder vuurwapengebruik in films en minder scènes waarin kinderen vuurwapens gebruiken. Het is niet de eerste keer dat er verwacht wordt dat de filmindustrie het voortouw neemt bij maatschappelijke problemen. Zo werd ook tabaksgebruik in films teruggedrongen. Maar hoeveel effect heeft dit op de lange termijn?

De directe aanleiding voor de petitie zijn de recente schietpartijen in de Verenigde Staten waarbij tientallen mensen omkwamen. Dat gebeurde onlangs op een basisschool in Uvalde en in een supermarkt in Buffalo. Met de brief hopen de ondertekenaars "een einde te maken aan deze nationale nachtmerrie".

De acteurs en filmmakers stellen niet voor vuurwapens helemaal uit de producties te verbannen, maar roepen op personages de vuurwapens veilig te laten opbergen. Ook pleiten ze voor discussies om na te gaan of in bepaalde scènes alternatieve wapens gebruikt kunnen worden zonder afbreuk te doen aan de inhoud van de film of serie.

"We vragen schrijvers, regisseurs en producers om terughoudend te zijn met vuurwapengeweld op het scherm en om te laten zien op welke manieren vuurwapens veilig gebruikt kunnen worden", schrijven de ondertekenaars van de brief. Daarnaast moeten scènes waarin kinderen met vuurwapens te zien zijn zoveel mogelijk vermeden worden, vinden ze.

Wel benadrukken ze dat de filmindustrie het vuurwapenprobleem niet veroorzaakt heeft. "Geweren zijn overal ter wereld prominent aanwezig in tv en films. Maar alleen Amerika heeft een epidemie van wapengeweld. De verantwoordelijkheid daarvoor ligt bij lakse wapenwetten die worden gesteund door politici die banger zijn om de macht te verliezen dan om levens te redden. Wij hebben het probleem niet veroorzaakt, maar we willen het wel helpen oplossen."

'Filmwereld had eerder invloed op positieve veranderingen'

Brady, een organisatie die zich inzet tegen wapengeweld, stelt dat de filmwereld eerder invloed heeft gehad op positieve cultuurveranderingen. De organisatie noemt onder meer "gordelgebruik, roken, tienerzwangerschappen en gelijkheid binnen huwelijken."

Het Amerikaanse ministerie van Volksgezondheid waarschuwt al lang voor het verband tussen roken door personages in films en tabaksgebruik onder jongeren. "Wanneer het wordt afgeschilderd als de 'sociale norm', kunnen tieners personages nadoen die roken en roken beschouwen als een manier om erbij te horen", zeggen overheidsexperts.

Reclame voor tabak werd in de jaren zeventig verboden in de VS, nadat de gezondheidsrisico's van roken bekend waren geworden. Maar hierdoor nam de promotie van tabak in films juist enorm toe, totdat dit, pas jaren later, in 1998 ook verboden werd.

Lange tijd lijkt dat het gewenste effect te hebben: in 2007 werd er gemiddeld slechts in 0,23 scène per film gerookt. Het tabaksgebruik onder tieners nam tegelijkertijd ook af. In 1997 rookte 36 procent van de middelbare scholieren in de VS; in 2007 was dit nog 20 procent.

Er wordt weer meer gerookt in films

De laatste jaren wordt er daarentegen juist weer meer gerookt in films. ​​Van 2010 tot 2018 is het aantal zogenoemde 'tabakincidenten' in de winstgevendste films met 57 procent gestegen, blijkt uit onderzoek van het gezondheidsinstituut CDC.

In films die een leeftijdsgrens hebben gekregen van dertien jaar gaat dit zelfs om een stijging van 120 procent. Ook het tabaksgebruik onder jongeren schiet sinds 2018 weer omhoog, al kan dit volgens het rapport ook te maken hebben met de opkomst van de e-sigaret.

Tegelijkertijd zijn er grote bedrijven die het tabaksgebruik in films wel blijven terugdringen. Zo is roken in Disney- en Viacom-films in 2018 tot nul gedaald. In films geproduceerd door Comcast, de grootste kabeltelevisiemaatschappij in de VS, is het aantal tabaksincidenten daarentegen met bijna 3.000 procent toegenomen.

Volgens de CDC zijn er weer nieuwe initiatieven voor de lange termijn nodig om het tabaksgebruik in films verder terug te dringen. Zo zou het volgens de organisatie een goed idee zijn om films met tabaksincidenten een R-classificatie te geven. Dat betekent dat die films alleen geschikt zijn voor jongeren vanaf zestien jaar oud.

Als de filmindustrie ook het gedrag rond vuurwapens wil beïnvloeden, is de kans aanwezig dat ze tegen dezelfde problemen als met het roken aanloopt. De Hollywoodsterren die de brief ondertekenden, kunnen er mogelijk waardevolle lessen uit trekken.