Vrijdag 12 augustus 2022 | Het laatste nieuws het eerst op NU.nl
.

Plagiaat in film: veel grensgevallen, maar weinig echt bewijs

De grens tussen inspiratie en diefstal kan vaag zijn, bewijst de recente rechtszaak tegen filmmaker Asghar Farhadi. De tweevoudig Oscarwinnaar zou zijn nieuwste verhaal te danken hebben aan het werk van een documentairemaker, die niet op de aftiteling werd gezet. A Hero is zeker niet de eerste succesfilm die op deze manier onder de loep wordt genomen.
Door Fabian Melchers

In de filmwereld leidt de oorsprong van een filmidee vaker tot onenigheid, vooral als er veel geld mee is verdiend. Horrorregisseur M. Night Shyamalan kreeg er in 2020 bijvoorbeeld mee te maken omdat zijn hitserie Servant te veel zou lijken op een thriller uit 2013. Shyamalan hoefde zich verder geen zorgen te maken, want de aanklacht werd afgewezen.

Zo loopt het vaker bij plagiaatzaken in de filmwereld. Scenarist Gary L. Goldman, bekend van Paul Verhoevens boekverfilming Total Recall, was er in 2017 bijvoorbeeld van overtuigd dat Zootopia gebaseerd was op zijn eigen ideeën. Hij droeg ontwerptekeningen aan die gelijkenissen vertoonden met de Disney-figuren, maar de rechter vond uiteindelijk dat er niet genoeg materiaal was om een zaak op te baseren.

Ook de Russische scenarist Mikhail Raskhodnikov kreeg geen gelijk van de rechter, toen hij de succesvolle sciencefictioncomedy The Martian beschuldigde van plagiaat. De familie van toneelschrijver Paul Zindel zag op hun beurt overeenkomsten tussen Let Me Hear Your Whisper en de Oscar-winnende film The Shape of Water, maar die gelijkenissen zouden niet specifiek genoeg zijn geweest om van plagiaat te kunnen spreken.

Deze inhoud kan helaas niet worden getoondWij hebben geen toestemming voor de benodigde cookies. Aanvaard de cookies om deze inhoud te bekijken.

Oscarwinnaar vertoont sterke gelijkenissen met Nederlandse film

Anders was dat misschien wel bij de Nederlandse afstudeerfilm The Space Between Us. Het duistere verhaal, over een schoonmaakster bij een onderzoeksinstituut die verliefd wordt op een magisch zeewezen, leek sterk op dat van The Shape of Water. De Nederlandse Filmacademie liet echter weten dat de films hele verschillende identiteiten hadden en niets met elkaar te maken hadden. Regisseur Guillermo del Toro bracht nog wel een bezoek aan Amsterdam, om daar met studenten over de twee films te praten.

Hoeveel gelijkenissen films ook vertonen, het hoeft zeker niet altijd tot een rechtszaak te komen. Zo realiseerde Pixar zich tijdens het maken van Newt dat zijn verhaal veel leek op dat van de animatiefilm Rio, waarop het de stekker uit zijn eigen project trok. Dezelfde studio is sowieso al vaker onder vuur komen te liggen. Zo leek Up opvallend veel op de Franse animatiefilm Above Then Beyond, over een oude man die een luchtballon van zijn eigen huis maakt.

Deze inhoud kan helaas niet worden getoondWij hebben geen toestemming voor de benodigde cookies. Aanvaard de cookies om deze inhoud te bekijken.

Japanse animatie en 'tweelingfilms'

Over de originaliteit van de fantasyhit Inception en de Disney-klassieker The Lion King zijn de meningen ook verdeeld. Beide films vertonen op bepaalde vlakken sterke gelijkenissen met titels uit de Japanse animatiewereld. Maar het bleef altijd bij online theorieën - een rechtszaak kwam er nooit.

Vreemder wordt het wanneer sterk gelijkende films kort na elkaar verschijnen. Van zulke 'tweelingfilms' zijn talloze voorbeelden te vinden. Denk aan de planetoïderampen in Deep Impact en Armageddon, de pinguïnpret in Surf's Up en Happy Feet, of het Mexicaanse dodenrijk in Coco en The Book of Life. Een verklaring kan zijn dat hetzelfde filmidee oorspronkelijk bij verschillende studio's is gepitcht, waarna het verhaal op twee plekken een eigen leven is gaan leiden.

Makers geven zelf meestal weinig reuring aan dat vermeende toeval, wellicht ook omdat plagiaat doorgaans lastig te bewijzen is. Scenarist Harlan Ellison had als een van de weinigen wél succes, toen hij in 1984 de overeenkomsten zag tussen The Terminator en zijn eigen afleveringen uit de sciencefictionserie The Outer Limits. Hij trof een schikking met filmproducent Orion, hoewel regisseur James Cameron het daar naar verluidt nooit mee eens is geweest.

Deze inhoud kan helaas niet worden getoondWij hebben geen toestemming voor de benodigde cookies. Aanvaard de cookies om deze inhoud te bekijken.

Duurt lang voordat er duidelijkheid is

In Nederland trok filmmaker Steven de Jong uiteindelijk aan het kortste eind bij het maken van zijn echtscheidingsfilm Janey, kind van de rekening. Zijn scenario kwam te veel overeen met twee boeken van Patrick van Rhijn. In 2015, ruim drie jaar nadat er voor het eerst een procedure tegen hem was gestart, werd uiteindelijk besloten dat het om plagiaat ging.

Er kunnen dus jaren overheen gaan voordat duidelijk is of er van plagiaat kan worden gesproken. In het geval van A Hero moet nog blijken welke gevolgen er zullen zijn voor Farhadi. Volgens zijn advocaat is er nog geen sprake van een definitief vonnis. Ook de Pixar-hit Inside Out, waarin emoties als poppetjes in een controlecentrum worden afgebeeld, is nog niet zeker van een oordeel. Oud-filmstudent Damon Pourshian vindt de animatiefilm te veel lijken op zijn eerdere idee, met menselijke organen als hoofdpersonages. Die Canadese zaak moet nog worden behandeld.


Lees meer over:

DisneyTerminatorInside OutPixarThe Lion KingFilms & SeriesMedia en Cultuur

Aanbevolen artikelen