Mag je als witte filmmaker een film over een zwart personage of onderwerp maken of mag je alleen je eigen culturele achtergrond vertegenwoordigen? Deze vraag wordt sinds de Black Lives Matter-protesten steeds vaker gesteld in de filmwereld.

Toen regisseur Karin Junger haar film 10 Songs for Charity (zie foto) voor Canadese en Amerikaanse filmfestivals wilde insturen, kreeg ze te horen dat die niet werd toegelaten. Jungers film gaat over twee Nigeriaanse meisjes die in Europa in de illegale prostitutie belanden.

"Het wordt daar niet geaccepteerd dat een zwarte film is gemaakt door witte mensen", vertelt Junger aan NU.nl. "Dat wordt ook gewoon gezegd." En zij is niet de enige die dit heeft meegemaakt. "Andere Nederlandse en Duitse collega's die ik sprak, hebben dezelfde ervaring."

De filmmaker zegt daarnaast sinds Black Lives Matter steeds vaker opmerkingen van "welwillende witte mensen" te krijgen, zoals commentaar op bepaalde scènes in 10 Songs for Charity. "In de film is er een zwarte man die een vrouw verkracht. Dan krijg ik te horen dat dat stereotyperend is. Maar er zijn ook witte mannen die zich vreselijk gedragen en het is voor het verhaal relevant. Ik vind het infantiliserend als ik alleen zwarte acteurs zou inhuren om een positief rolmodel neer te zetten."

'Het gaat om de integriteit van de filmmaker'

Toen acteur Mike Libanon een paar jaar geleden een rol had in Woiski vs. Woiski, een stuk over een Surinamer en zijn zoon, kreeg de witte regisseur Geert Lageveen ook kritiek. "Terwijl hij heel veel kennis en kunde heeft en getrouwd is met een Surinaamse vrouw. Het gaat om de integriteit van degene die het onderwerp behandelt", vindt Libanon. "Dus wat mij betreft was hier niks mis mee."

De acteur stelt dat jaloezie wellicht een rol speelde bij de criticasters. "Misschien vonden sommige mensen dat een zwart persoon dit verhaal moest vertellen. Maar waar is die persoon? Ik vind dat we er alleen maar waardering voor moeten hebben dat het verhaal überhaupt wordt verteld. Na het zien van de voorstelling was 99,9 procent van de mensen alleen maar blij en flabbergasted."

'Er moet altijd een vinkje worden gegeven door een wit persoon'

Volgens filmmaker Chesney Giersthove, die als producer en regisseur aan verschillende projecten voor film en tv heeft gewerkt, is de vraag of je als filmmaker alleen je eigen culturele achtergrond mag vertegenwoordigen eigenlijk niet relevant.

"Ik heb er geen problemen mee als een wit persoon een zwart verhaal wil vertellen als dat op een authentieke manier gebeurt, dus door de juiste mensen erbij te betrekken en goede research te doen. Waar ik wel een probleem mee heb: als een zwart persoon een verhaal wil vertellen, moet er altijd een vinkje worden gegeven door een wit persoon. Dat belemmert mij om deel te willen nemen aan 'het instituut'. Maar dat is wel waar het geld is, waar je erkenning krijgt en waar alles aanwezig is om naar een volgend niveau te gaan."

Giersthove, die in haar werk maatschappelijke thema's binnen de zwarte gemeenschap wil belichten, heeft het idee dat ze haar verhaal niet kwijt kan binnen het 'Nederlandse filminstituut'. "Tot voor kort heb ik mijn verhalen alleen maar kunnen pitchen bij witte personen. Ik heb van iedereen nee te horen gekregen."

'De lijntjes worden door anderen bepaald'

Zwarte personen moeten het dus vaak zonder hulp doen, stelt ze. "Cyriel Guds heeft als autodidact en onafhankelijke filmmaker de webserie Loverboy gemaakt. De eerste aflevering is op YouTube door meer dan 255.000 mensen bekeken en dat heeft hij zelf voor elkaar gekregen, dus zonder hulp van 'het gevestigde instituut'. Kwalitatief zit het misschien op een ander niveau dan een project waar het filmfonds 4 ton in steekt, maar op deze manier kan hij wel het verhaal vertellen dat hij wil vertellen."

Volgens Giersthove zijn er sinds de Black Lives Matter-protesten ineens allerlei projecten voor mensen van kleur. "Iedereen doet daar heel enthousiast over, maar ergens voelt het alsof ze je een vis geven in plaats van een hengel. Of een kleurplaat die je mag inkleuren. Maar de lijntjes worden door anderen bepaald."